چکیده:
پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر نرم‌افزارهای چند رسانه‌ای بر یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان دبیرستانهای شهرستان قائم شهر و ارائه چارچوب مفهومی برای یادگیری درس ریاضی انجام گرفت . برای پاسخ به پرسش اصلی پژوهش، با بررسی ادبیات موجود در حوزه فناوری اطلاعات و نرم‌افزار‌های آموزشی پنج فرضیه با متغیر مستقل نرم افزار‌های چند رسانه‌ای و وابسته یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان تدوین شد. این تحقیق با روش توصیفی – پیمایشی انجام شد . جامعه آماری آن تعداد 152 نفر ( 67 نفر زن و 85 نفر مرد ) دبیران ریاضی مدارس شهرستان قائم‌شهر در سال 1393 بودند. حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی و مورگان 107 نفر ( 47 نفر زن و 60 نفر مرد ) بود که این تعداد نمونه به روش نمونه گیری تصادفی – طبقه‌ای تعیین شده‌اند. ابزار گرد آوری اطلاعات شامل پرسشنامه محقق ساخته‌ای متشکل از 30 سؤال بسته برای متغیرهای افزایش سرعت یادگیری ، یادگیری معنادار، دقت یادگیری ، علاقه‌مندی به حل مسائل و علاقه‌مندی به توضیح مسائل درس ریاضی دانش‌آموزان می‌باشد. روایی ابزار توسط اساتید راهنما ، متخصصان و صاحب نظران در حوزه برنامه‌ریزی آموزشی و روانشناسی مورد تایید قرار گرفته و پایایی ابزار به روش آلفای کرونباخ 0.92 برآورد شده است . به منظور تجزیه و تحلیل آماری معیارهای چون فراوانی برحسب تعداد ، درصد ، نمودار و آزمون کولموگروف اسمینوف برای تعیین نرمال بودن متغیرها ، آزمون t جهت رد یا تایید فرضیه ها استفاده گردید.نتایج حاصل از آزمون t تأثیر بین متغیر مستقل نرم‌افزار‌های چند رسانه‌ای و وابسته یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان نشان داد.

فصل اول
کلیات پژوهش

1-1- مقدمه
دوران نوینی در عرصه حیات اجتماعی که به جامعه اطلاعاتی مشهور است آغاز شده که زندگی بشر، مناسبات آن ، آموزش و پرورش و رسالت آن را تحت تأثیر قرار داده است. پیشرفت‌های فن آوری منجر به تحولاتی در صلاحیت‌ها و شایستگی‌های مورد نیاز و متناسب با دنیای متغیر فعلی در دانش‌آموزان گشته است. صلاحیت‌هایی که امروزه مطرح هستند عبارتند از تفکر انتقادی ، صلاحیت‌های عمومی ، حل مساله و تصمیم گیری ( قورچیان ، 1382).
نیاز به نیروی متخصص در جوامع امروزی با توجه به رشد تکنولوژی در ابعاد مختلف صنعتی ، کشاورزی ، ارتباطات و فن‌آوری‌های نوین در علم رایانه و نرم‌افزار‌های آن می‌طلبد جهت آموزش نسل آینده از ابزارهای روزآمد که توانایی بکارگیری حواس مختلف در عین حال داشتن جذابیت ، مورد استفاده قرار گیرد. با ظهور شبکه رایانه‌ای و توسعه ارتباطات ، عصر اطلاعات جامعه بشری را با رویکرد‌های جدید در کلیه ابعاد به ویژه در بعد آموزش و پرورش مواجه می‌سازد. در این عصر مفاهیم صنعتی آموزش فرایندهای یاددهی یادگیری ، نقش معلم و متعلم به کلی دگرگون شده است ( نیاز آذری ، 1383).
کاربرد فن‌آوری با گسترش رسانه‌ها و سپس چند رسانه‌ای‌ها دچار تحول شد. تکامل ابزارها و پیچیده شدن ابعاد ساختاری و محیطی و به کارگیری آنها و شکل گرفتن واحدهایی از مفاهیم علمی و مبتنی بر ابزار به ایجاد حوزه‌ای به نام « فن آوری آموزشی » منجر شد ( امیر تیموری ، 1386).
امروزه این شیوه‌ها از طریق افزایش توجه به نقشی که فناوری‌های یادگیری در رشد آموزش و تغییر مدارس ایفا می کند دنبال می‌شود. فناوری‌های جدید می‌توانند برنامه‌های جذابی را که براساس واقعیت‌های موجود هستند به کلاس درس ببرند و با فراهم آوردن وسایل کمک آموزشی یادگیری را قوت ببخشند. دانش‌آموزان می‌توانند با بهره‌گیری از این فناوری‌ها ، درباره اجرای خود بازخورد دریافت کنند ، بازتاب افکار و ایده‌های خود را ببینند و آنها را مجدداً بررسی کنند.

1-2- بیان مساله
امروزه از آموزش و پرورش انتظار می رود تا موجبات یادگیری فعال و مشارکتی بین دانش آموزان را فراهم آورد . برای محقق شدن چنین رویکردی به ناچار نیاز به تغییر رویه‌های سابق است. شیوه های آموزش قدیمی مسلماً پاسخگوی نیاز های آموزشی متغیر عصر جدید نیست ، بنابراین یکی از تلاش‌های سازمان‌های آموزشی باید در ارتباط با فن آوری اطلاعات و ارتباطات و کاربرد آن در برنامه درسی باشد (‌نیاز آذری ، 1383 ) . فن آوری اطلاعات و ارتباطات تأثیر قابل توجهی در امر یادگیری دارد که شامل تغییر نقش فراگیران و معلمان ، مشارکت بیشتر دانش آموزان با همسالان ، افزایش استفاده از منابع خارج از متون درسی و رشد و بهبود مهارت‌های طراحی و ارائه مطالب می‌باشد ( افضل نیا ، 1387 ). به طور کلی نقش دانش‌آموز در محیط یادگیری مبتنی برفن آوری اطلاعات و ارتباطات دستخوش تغییر می‌گردد و در این فرایند دانش‌آموزان فعالند و به تولید دانش می‌پردازند ( آرمیتاژ ، 2003 ) .فن آوری اطلاعات و ارتباطات در ایجاد انگیزه ، عمق و وسعت دادن به یادگیری و پایدار ساختن آن و رفع خستگی و کسالت دانش‌آموزان و ایجاد مهارت ذهنی جهت پاسخگویی به پرسش‌ها نقش مؤثری دارد.
یکی از معضلات امروز در عرصه‌ی آموزش و پرورش ، فقدان علاقه‌ی دانش‌آموزان به یادگیری به ویژه در دروسی چون درس ریاضی است. علی‌رغم اهمیت تمامی دوره‌های تحصیلی ، از آنجا که دوره‌ی دبیرستان زیر بنا و پایه‌ی ساخت شخصیت علمی دانش‌آموزان و زمینه‌ساز ایجاد نگرش مثبت یا منفی آنان نسبت به دروس ، به ویژه درس ریاضی است باید با روش نوین علاقه‌مندی به این درس و آموزش را به ویژه در این پایه تحصیلی و در این درس خاص ایجاد کرد . یکی از روش‌های نوین آموزشی استفاده از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات است. کاربرد این روش در درس ریاضی باعث علاقه‌مندی دانش‌آموزان به درس می‌گردد. چرا که در این روش ، تدریس همراه با تصاویر زیبا صورت می‌گیرد و از طرفی چون دانش‌آموز در یادگیری نقش دارد ، باعث علاقه و تعمیق یادگیری وی می‌گردد.
در دهه‌های اخیر رویکرد‌های سنتی یادگیری با ظهور فن‌آوری‌های نوین چند رسانه‌ای‌ها، فرارسانه‌ها و ارتباطات از راه دور دستخوش تغییرات اساسی شده است . استفاده از فن‌آوری‌ها به دلیل تخصصی بودن حوزه‌ی کاری ، تعیین کنندۀ موفقیت رسیدن به اهداف آموزش و پرورش است. روش‌های آموزشی نیز نیاز‌مند بازنگری است تا با استفاده از یافته‌های نوین پژوهشی ، بتواند بیشترین بازده را برای دانش‌آموزان داشته باشد ( کشاورز ، 1388 ).
ورود چند رسانه‌ای‌ها و ارائه دروس به صورت الکترونیکی در آموزش و پرورش انقلابی در زمینه تدریس ، عملکرد تحصیلی و روش‌های نوین مشارک دانش‌آموزان ایجاد کرده است . به کارگیری فناوری‌های نوین مزایایی به همراه داشته است: تلفیق فناوری اطلاعات در آموزش یادگیری خود گردان را افزایش می‌دهد. استفاده از فناوری‌ها و نرم افزارهای چند رسانه‌ای به فرد یادگیرنده این امکان را می‌دهد که بجای واکنش‌های منفعلانه در فرایند یادگیری ، ابتکار عمل را به دست گرفته ، با انتخاب مواد آموزشی مناسب یادگیری هدفمند و معنادار داشته باشد. با توجه به مطالب فوق در این پژوهش محقق در صدد است تا به این پرسش اساسی پاسخ دهد که: آیا نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان تأثیر دارد؟

1-3- اهمیت و ضرورت انجام پژوهش
برکسی پوشیده نیست که اغلب دانش آموزان سال اول دبیرستان در یادگیری درس ریاضی با مشکلات جدیدی رو به رو هستند بطوریکه غالباً عنوان می کنند ” ما این درس را نمی‌توانیم یاد بگیریم ، این درس بسیار مشکل است ، دبیر برای تدریس بسیار زحمت می کشد ولی ذهن ما قادر به فراگیری مطالب نیست ” بررسی های انجام شده نشان می دهد که دانش آموزان تمرکز کافی روی مطالب درسی ندارند بجای دنبال کردن مطالب و یافتن ریشه‌های ضعف ، با بیان مطالب ذکر شده فوق خود را از یادگیری مبّرا می‌نمایند. دبیران با استفاده از روش‌های سنتی حداکثر تلاش خود را جهت انتقال مفاهیم و موارد پایه‌ای به دانش‌آموزان انجام می‌دهند ولی متأسفانه تلاش آنها به درب‌های بسته ذهن غالب دانش‌آموزان برخورد نموده و قادر به نفوذ در آنها نیست. ما می‌دانیم که عدم یادگیری درس ریاضی باعث کاهش قدرت تجزیه و تحلیل منطقی امور و حتی درک عمیق مطالب درسی سایر دروس می‌گردد و قدرت انتزاع مطالب از محیط را کم می‌نماید. یادگیری این درس برای علوم نظامی ، اقتصادی و فنی اجتناب ناپذیر است. بدین سبب جهت انجام فرایند یادگیری درس ریاضی در دانش‌آموزان به دنبال راهی هستیم که ابتدا علاقه‌مندی به درس که همان موتور محرکه حرکت در مسیر یادگیری است ایجاد نمائیم تا جائیکه جذابیت کارها علاوه بر انگیزه وجودی انجام آن وابسته به شیوه ارائه آنها نیز می باشد.
افزایش حجم دانش واطلاعات ، کهنه شدن سریع مطالب درسی، تغییرات سریع جامعه و قابل پیش‌بینی نبودن آینده ، لزوم آموزش و یادگیری مداوم را به جای آموزش مقطعی ایجاب می‌کند. از سوی دیگر آموزش مداوم ، شیوه‌ی یادگیری جدیدی را می‌طلبد ، شیوه‌ای که به کمک آن ، فرد بتواند به طور خود‌گردان و مستقل و برای همه عمر به مطالبه‌ی دانش و استفاده از آن بپردازد ( حاجی کتابی ، 1381 ).
امروزه نیاز به روش‌های نوین تدریس با توجه به پیشرفت روز افزون علم و فن آوری حس می‌شود ، باید به دنبال روش‌های تدریسی بود تا بتوان دانش‌آموزان را از حفظ طوطی‌وار به سوی یادگیری سوق داد. استفاده از روش‌های فعال تدریس از روش‌هایی است که کمک شایانی به دانش‌آموزان و دبیران می‌کند. روش‌های فعال تدریس روش‌هایی هستند که فعالیت ذهنی دانش‌آموزان را در زمینه‌های عمومی وی بر می‌انگیزد ( تاتل ، 2008 ).
فن آوری‌های جدید با فراهم آوردن فرصت‌هایی مناسب در جهت استعدادها و علایق شخصی دانش‌آموزان به بهبود نظام آموزشی مدارس کمک شایانی می‌کنند. هم چنین به کارگیری فن آوری آموزشی در سطح مدارس باعث می شود تا علاقه و انگیزه دانش‌آموزان به یادگیری بیشتر شده و آنها خود را در یادگیری درگیر کنند که این امر یادگیری معنادار ، سریع و بهتر را در بر دارد ( هنیفین ، 2000 ).
حال با عنایت به اهمیت و ضرورت یادگیری و ایجاد علاقه‌مندی برای یادگیری دانش‌آموزان در نظام آموزش و پرورش در کلاس درس و همچنین با توجه به اینکه در سال‌های اخیر وزارت آموزش و پرورش با توجه به سند تحول بنیادین در جهت تولید محتوای الکترونیکی توسط دبیران و دانش‌آموزان و استفاده از نرم افزارهای آموزشی در کلاس درس تلاش‌هایی را مبذول داشته است لذا پژوهش درباره‌ی تأثیر نرم‌افزارهای آموزشی بر یادگیری و علاقمندی به درس دانش‌آموزان از ضرورت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد که در این تحقیق مورد توجه و بررسی قرار گرفته است . اهمیت این پژوهش و نتیج عملی آن می‌تواند در استفاده مدیران ، معلمان و برنامه‌ریزان آموزش و پرورش مؤثر بوده ، همچنین می‌تواند مورد بهره‌گیری محققان و پژوهشگران بعدی قرار گیرد.

1-4- اهداف پژوهش
1-4-1- هدف کلی :
بررسی تأثیر نرم‌افزارهای چند رسانه‌ای بر یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان‌های شهرستان قائم شهر.
1-4-2- اهداف جزیی :
1. تعیین تأثیر نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر افزایش سرعت یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان.
2. تعیین تأثیر نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر یادگیری معنادار درس ریاضی دانش‌آموزان.
3. تعیین تأثیر نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر دقت یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان.
4. تعیین تأثیر نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر علاقمندی به حل مسائل درس ریاضی دانش‌آموزان.
5. تعیین تأثیر نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر علاقمندی به توضیح مسائل درس ریاضی دانش‌آموزان.

1-5- سؤالات پژوهش
1-5-1- سؤال اصلی:
آیا نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر است؟
1-5-2- سؤالات فرعی :
1. آیا نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر افزایش سرعت یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر است؟
2. آیا نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر یادگیری معنادار درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر است؟
3. آیا نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر دقت یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر است؟
4. آیا نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر علاقمندی به حل مسائل در یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر است؟
5. آیا نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر علاقمندی به توضیح مسائل درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر است؟

1-6- متغیر های پژوهش
1-6-1- متغیر مستقل : به متغیری گفته می شود که از طریق آن متغیر وابسته تبیین یا پیش بینی می‌شود. این متغیر در تغییرات خود مستقل می‌باشد و به عامل دیگری در پژوهش وابسته نیست . در واقع متغیر مستقل آن دسته از شرایط یا خصوصیاتی است که پژوهشگر ، در کاوش تحقیقی خود آنها را دستکاری و کنترل می کند تا رابطه علی آنها را با متغیر دیگری در موقعیت ویژه مشاهده کند ( متانی ، 1386 ، ص 56 )
متغیر مستقل در این پژوهش نرم‌افزارهای چند رسانه‌ای می باشد.
1-6-2- متغیر وابسته : متغیری است که تغییرات آن تحت تأثیر متغیر مستقل است و هدف محقق پیش‌بینی تغییر پذیری در آن است که به آن متغیر تابع هم می گویند ( همان منبع )
متغیر وابسته این پژوهش یادگیری درس ریاضی می‌باشد.
1-7- تعاریف مهم اصطلاحات
1-7-1 تعاریف مفهومی
– نرم افزارهای چند رسانه‌ای: از جمله نظام رسانه‌ای هستند که با توجه به ماهیت چند حسی‌شان می‌توانند به راحتی با انواع سبک‌های یادگیری سازگار شده و با شکل‌های گوناگون تعامل ، یادگیری آسان و پایداری را فراهم نمایند ( شارپ ، 2006 ).
– یادگیری : یادگیری هر نوع تغییر در رفتار است که از تجربه به نتیجه می‌شود و ناشی از تغییرات فیزیولوژیک نیست ، یادگیری ، سازگاری با اوضاع تازه و حل مسائل ساده و پیچیده را ممکن می‌سازد (‌شعاری نژاد ، 1382 ).
– سرعت یادگیری: امروزه وسائل کمک آموزشی اعم از پیچیده و ساده به عنوان ابزاری برای ایجاد تسهیل در امر تدریس و یادگیری در نظام آموزشی به کار می‌روند . این وسائل از حیث این که تئوری و عمل را با هم ترکیب کرده ، باعث ماندگاری یادگیری و تنوع بخشی در کلاس درس می‌شوند، حائز اهمیت است . با توجه به این که:
تجارب عینی و واقعی را در اختیار شاگردان قرار می‌دهد.
زمینه تنوع آموزشی را فراهم نماییم و از خستگی جسمی و ذهنی می‌کاهد.
روش مطالعه- صحیح را در اختیار دانش آموزان قرار می‌دهد.
دست یابی به نتایج فوری از آموزش را ممکن می‌سازد که اثر یادگیری را دائمی می‌کند.( شعاری نژاد، 1382).
– دقت یادگیری : در واقع، دقت خوب و توانایی مؤثر یک فرد، این امکان را به وجود می آورد که اعمالی را که پس از آن به وی سپرده می شود، به خوبی انجام دهد؛ بنابراین می توان گفت که هر کاری به دقت خاص نیاز دارد؛ مثلاً بازدهی بین انجام دادن فقط یک کار و انجام دادن دو عمل هم زمان، بسیار متفاوت است.(همان منبع).
– یادگیری معنادار: در نظریه ازوبل، معنا جایگاه مهمی دارد. معنا به وجود نوعی قرینه یا معادل ذهنی در ساخت شناختی وابسته است. یعنی وقتی مفهومی قابل ارتباط دادن با مفاهیمی باشد که از پیش در ساخت شناختی فرد وجود دارد، آن مفهوم معنادار است. یعنی یادگیری معنادار مستلزم آن است که یادگیرنده از قبل مفاهیمی را آموخته باشد که مفهوم جدید قابل ربط دادن به آن است. حال اگر یاد گیرنده بتواند مطالب جدید را به مطالبی که قبلاً آموخته است، ارتباط دهد، یادیگری او معنادار می‌شود. به عکس اگر اطلاعات جدید فقط بر اثر تکرار و تمرین حفظ شود و بدون ارتباط با آموخته‌های قبلی به دست آید و پراکندگی و عدم انسجام در آن مشهود گردد، آن یادگیری طوطی‌وار و بی‌معنا خواهد بود.(سیف، 1378).
– حل مسأله: بخشی از تفکر است. حل مسأله که پیچیده‌ترین بخش هر عملیات فکری تصور می‌شود، به عنوان یک روند مهم شناختی تعریف می‌گردد که محتاج تلفیق و مهار یک سری مهارت‌های بنیادین و معمولی است. حل مسأله وقتی مطرح می‌شود که یک موجود زنده یا یک سامانه هوش مصنوعی نداند که برای رفتن از یک موقعیت به موقعیت دیگر باید چه مسیری را بپیماید. این نیز خود بخشی از روند یک مسأله بزرگ‌تر است که یافتن مسأله و شکل‌دهی مسأله بخشی از آن می‌باشد(مهرمحمدی، 1389).
– توضیح مسأله: به معنی آن است که دانش‌آموز بتواند گام‌های زیر را در مسائل ریاضی طی نماید(مهرمحمدی، 1389).
۱. فهم مسأله : دراین مرحله می باید درک کاملی از مسأله در ذهن خواننده بوجوداید . این یعنی باید بفهمد مسأله چه معلوماتی به او داده است وچه مواردی را از او خواسته است(مهرمحمدی، 1389).
۲. انتخاب روش: در این مرحله با استفاده از درکی که ازمسأله در ذهن خود به وجود می آورد یکی از روشهای حل مسأله مناسب با این مساله را انتخاب کند(شعاری نژاد، 1382).
۳.اجرای روش : حال که روش مناسب را انتخاب کرد آن را اجرا کند(شعاری نژاد، 1382).
۴.بازگشت به عقب: جوابهای بدست آمده را با صورت مسأله مقایسه کند و یکبار دیگر مراحل بالا را مرور کند تا مطمئن شود قسمتی از مسأله را اشتباه نرفته یا جا نینداخته است.یکی از روش هایی که ما را در مرحله فهم مسئله یاری می‌دهد و کمک می‌کند تا مسئله به خوبی و نگاه سیستمی تحلیل شود، تحلیل مسئله با رویکرد آیسبرگ است.( همان منبع).
1-7-2- تعاریف عملیاتی
– سرعت یادگیری : در این پژوهش منظور از سرعت یادگیری پاسخ‌های مأخوذه از دبیران ( پاسخ دهندگان‌) به سؤالات 6-1 پرسشنامه 30 گویه‌ای محقق ساخته می‌باشد.
– دقت یادگیری : در این پژوهش منظور از سرعت یادگیری پاسخ‌های مأخوذه از دبیران ( پاسخ دهندگان‌) به سؤالات 12-7 پرسشنامه 30 گویه‌ای محقق ساخته می باشد.
– یادگیری معنادار : در این پژوهش منظور از سرعت یادگیری پاسخ‌های مأخوذه از دبیران ( پاسخ دهندگان‌) به سؤالات 18-13 پرسشنامه 30 گویه‌ای محقق ساخته می باشد.
– حل مسائل ریاضی : در این پژوهش منظور از سرعت یادگیری پاسخ های مأخوذه از دبیران ( پاسخ دهندگان ) به سؤالات 24-19 پرسشنامه 30 گویه‌ای محقق ساخته می‌باشد.
– توضیح مسائل ریاضی: در این پژوهش منظور از سرعت یادگیری پاسخ های مأخوذه از دبیران ( پاسخ دهندگان ) به سؤالات 30-25 پرسشنامه 30 گویه‌ای محقق ساخته می‌باشد.

فصل دوم
ادبیات و پیشینه پژوهش

مقدمه
در این فصل ابتدا به مروری برمبنای نظری و علمی موضوع تحقیق پرداخته شده و سپس به پژوهش‌های انجام شده در ارتباط با موضوع تحقیق اشاره می‌شود . لازم به ذکر است که در بخش مروری بر پژوهش‌ها به تفکیک در دو بخش پژوهش‌های داخلی و خارجی ارائه می‌گردد و در پایان خلاصه و جمع‌بندی از کل محتوا تدوین می‌گردد.
2-1- نقش فناوری اطلاعات در ارتقای کیفیت تعلیم و تربیت
تعلیم و تربیت، پیوسته یكي از دغدغه‌هاي والدین و نظام آموزشي كشور بوده و هست ؛ واژه‌اي كه فرایندي پیچیده را در خود جاي داده و خانواده‌ها و نظام آموزشي مداوم در تلاش‌اند این فرآیند را با توجه به امكانات و ضروریات آن عصر، بهتر و سریعتر به سرمنزل مقصود برسانند. عصر حاضر كه عصر IT یا همان فناوري اطلاعات و ارتباطات است، مي‌تواند كمك شایاني به این امر بنماید. امروزه استفاده فرزندان از رسانه‌ها و فناوری‌های اطلاعاتي و ارتباطي اجتناب ناپذیر می‌باشد.
از لوازم پیشرفت در عصر فناوري، تربیت نیروي انساني است كه بر عهده نظام آموزش و پرورش یك كشور مي‌باشد. ایران اسلامي نیز به عنوان یك كشور در حال توسعه باید ابتدا ذخیره قدرتمند و پیشرفت‌هاي به نام نیروي انساني داشته باشد تا بتواند این سیر صعودي را طي كرده ، به كشوري پیشرفته مبدّل گردد. این امر ممكن نخواهد شد، مگر در پرتو نظام آموزشي پیشرفته كه گام به گام خود را با دانش نوین مجهز كند. در عصر كنوني دیگر نمي توان مدرسه و كلاس را به شكل سنتي كه در زمان گذشته اداره مي‌شد، هدایت نمود. امروزه دانش‌آموزان، معلمان، امكانات، فضاهاي آموزشي و سایر تجهیزات آموزشی تغییر نموده‌اند و به موازات آنها نوع آموزش‌ها نیز باید تغییر یابد و به فناوري روز مجهز شود. دیگر معلم در كلاس نقش انتقال دهنده اطلاعات را ندارد؛ بلكه باید به سویي پیش برود كه معلم فقط هدایتگر و راهنماي مسیر آموزش محسوب شود. تعلیم و تربیت سنتي، بر حافظه تأكید دارد؛ در حالي كه تعلیم و تربیت در عصر فناوري اطلاعات و ارتباطات، از دانش آموزان انتظار دارد چه باید بدانند و در كجا دنبال آن باشند و چگونه اطلاعات را ذخیره نمایند.
«متوني كه در مدارس سنتي استفاده ميشود، شامل اطلاعات گردآوري شده و سازمان یافته‌اي است كه تنها دانش‌آموزان را براي كسب موفقیت در امتحانات پایان سال یاري مي‌كنند؛ حال آن كه زندگي واقعي بسیار پیچیده و مستلزم ایفاي نقش‌هاي زیاد و گاه متفاوت توسط افراد است. پس باید روش‌هاي نو و كارآمدي را براي آموزش یافت.» هار گریوز معتقد است كه رویه‌هاي سنتي انتقال دانش از طریق متن، ورقه و تمرین و مانند آن، دیگر توجه جوانان را كه در جهان اشباع شده از رسانه‌ها به سر مي‌برند، به خود معطوف نمي‌كند. ضمن اینكه «ورود فناوري به مدارس، آموزش و یادگیري بیشتر و بهتر را نتیجه مي‌دهد.» (برونر، 1997م، ص 112) اغلب محققان معتقدند این تحول منجر به تغییر یادگیري معلم مدار به رویكرد دانش‎آموز‌ مدار مي‌شود. استولمن معتقد است كاربرد رایانه وضعیتي را ایجاد مي‎كند كه تأكید بیشتري بر یادگیري دانش‌آموز مي‌شود؛ مثلاً استفادة بیشتر از آموزش در گروه كوچك دانش‌آموزان و تغییر نقش معلم از ناشر اطلاعات به آسان كننده فرایند كسب اطلاعات، از نتایج ورود فناوری‌های جدید در آموزش و پرورش است. همچنین مطالعات نشان می‌دهد مؤثرترین کاربرد فناوری اطلاعاتIT آن است که معلم و برنامه‌های نرم افزاری، فهم و فکر دانش‌آموز را به چالش می‌کشاند و این کار از طریق شرکت تمامی دانش‌آموزان در بحث کلاس با استفاده از وایت برد تعامل و یا کار دانش آموزان با رایانه به صورت فردی و گروههای دو‌نفره صورت می‌گیرد. آمار بیانگر این مطلب است كه 60 % از وقت فراگیران در مدارس ابتدایی و 90 % در دوره هاي بالاتر و دانشگاه ها، صرف گوش دادن می‌شود. شاگردان فقط قسمت ناچیزي از آنچه را که شنیده‌اند (حدود 3/1 تا 5/1 درصد)، به خاطر می‌سپارند. افراد بالغ به طور متوسط قادر به حفظ کردن50 % مطالب در ذهن خود هستند و حدود دو ماه بعد، این میزان به نصف نیز كاهش خواهد یافت.
نتیجه اینکه با وجود صرف وقت زیاد در کاربرد حس شنوایی، این حس، تأثیر ناچیزي در یادگیري انسان دارد. بنابراین، گوش کردن 20%، گوش کردن – دیدن 50%، گوش کردن – دیدن – صحبت کردن 70% و گوش کردن – دیدن -صحبت کردن – عمل کردن100 % از یادگیری را به خود اختصاص می‌دهند. طبق این آمار و اینكه فناوري اطلاعات یك فناوري تعاملي مي‌باشد و تقریبا ً تمام حواس پنجگانه یك فرد را درگیر مي‌سازد، نقش بسیار مهمی را در امر تعلیم و تربیت و نیز انتقال دانش ایفا مي‌نماید. فناوري اطلاعات و ارتباطات به دلیل قدرت تحول پذیري و توانایي برقراري ارتباط پویا كه مي‌تواند با دانش‌آموزان داشته باشد، از نقش مهمی در انتقال دانش برخوردار است. اما مي‌توان گفت كه رویكردهاي مختلفي درباره تأثیر فناوري اطلاعات در حوزه تعلیم و تربیت وجود دارند؛ رویكرد اول كه «اصلاح گرا» نام گرفته، بر این باور است كه اثر فناوری‌های جدید بر آموزش و پرورش تدریجي بوده و این پدیده باعث ميشود كه آموزش به شیوه سنتي، تنها به گونه اي كارآمدتر انجام شود؛ به عبارت دیگر، ICT باعث تسریع اصلاحات در آموزش و پرورش مي‌شود. در كنار این رویكرد، رویكرد «تحول گرا» مطرح است كه معتقد به تحول زایي ICT در آموزش و پرورش مي‌باشد و بر این باور است كه فناوري اطلاعات وارتباطات، ابزارها و حتي خطمشي‌ها و اهداف تعلیم و تربیت را به صورت اساسي تغییر داده و متحول مي‌كند.
ویژگي مهمی كه پدیده فناوري اطلاعات از آن برخوردار است، این است که باعث مي‌شود ارتباط انسان با انسان و همچنین انسان با محیط سهولت یافته و ارتقا یابد. فناوري اطلاعات به دلیل تحول پذیري و قدرت تأثیر فراواني که در رشد آموزشي، فرهنگي، اقتصادي، امنیت ملي، جهانی شدن و تعدیل مشكلات اطلاع رساني سنتي دارد، یكي از پویاترین و بحث انگیزترین رشته های علم و فناوري محسوب مي‌شود. ولي این فناوری مي‌تواند مورد سوء استفاده‌های فراواني هم واقع شود که در جاي خود درباره آن سخن به میان آمده است. اینك به بررسي مزایا و چگونگي تأثیرات مثبت این فناوری در آموزش اشاره مي‌نماییم.
2-2- مزایاي استفاده از فناوري در تعلیم و تربیت
در عصر كنوني استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات باید جاي خود را در نظام تعلیم و تربیت پیدا نماید و به عنوان یك اصل مهم، در برنامه ریزی آموزشي و برنامه ریزی درسي مدارس گنجانده شود. شیوه تعلیم و تربیت، در مدرسه‌های که مبتنی بر فناوری اطلاعات است، تغییر می‌یابد و معلم به عنوان آموزش دهنده و دانش‌آموزان به عنوان یادگیرنده‌های صرف نخواهند بود؛ بلکه محتوای آموزشی به گونه‌ای طراحی و تدوین می‌شود که هر فرد با توجه به توانمندی‌هایی که دارد، بتواند از محتوای آموزشی بهره مند شود.
– مزایا و فواید این فناوری‌ها عبارت‌اند از:
1. تأثیر در برنامه ریزی درسي
از مهم‌ترین مزایا و پیامدهاي فناوري اطلاعات، در امر برنامه‌ریزی درسي قابل مشاهد مي‌باشد. برنامه‌ریزی، یعني: «تجربیات آموختني و نتایج مورد نظر به صورت طرح‌ریزي و هدایت شده که از طریق بازسازي منطقي معرفت و تجربه، به منظور رشد دایمي یادگیرنده در زمینه شخصي و اجتماعي، تحت نظارت مدرسه تدوین شده است». همچنین در جای دیگر آمده است: «محتوا و جریان رسمي و غیررسمي که از طریق آن، فراگیر، معلومات و روش فهمیدن را تحت نظارت مدرسه كسب مي‌كند، مهارت ها را فرا مي‌گیرد و نگرش، ارزش‌گذاري و ارزش‌ها را تغییر می‌دهد». (8) به جرأت مي‌توان گفت اگر مقوله برنامه‎ریزی درسي با فناوری‌های نوین تلفیق شود، گام مهمی در رسیدن به اهداف آموزش و پرورش برداشته خواهد شد و آثار ذیل را به دنبال دارد:
 امكان بهره‌گیري از یك برنامه درسي تلفیقي را فراهم مي‌آورد: منظور از برنامه درسي تلفیقي، برنامه‌اي است که فرصت لازم براي یادگیري تلفیقي یا مطالعه تلفیقي توسط آن فراهم مي‌شود. در برنامه درسي تلفیقي، دیوارهاي بلند و مستحكم میان موضوعات و مواد درسي در رشته‎های مختلف كوتاه‎تر و منعطف‎تر مي‎گردد. این نوع برنامه، بیش از آنکه بخواهد دانش معیني را به دانش‌آموزان القا كند، به دنبال فراهم كردن زمینه هاي لازم براي شكوفایي قابلیت‌هاي فردي دانش‎‎‎‎‎آموزان و گسترش تجربه‌هاي شخصي و مستقل آنها مي‌باشد.
 میزان اهمیت و اعتبار محتواي برنامه درسي را افزایش می‎دهد: گسترش روز افزون دانش در عصري که تحت عنوان «انفجار دانش» نامیده شده، سبب گردیده تا در هر لحظه نظریه هاي علمي جدیدتري مطرح شود که نسبت به دانش قبلي از اعتبار بیشتري برخوردارند. بنابراین، بهره گیري از علوم و دانش روز که به واسطه فناوری‎های اطلاعات و ارتباطات صورت مي‎پذیرد، باعث مي‎شود که محتواي برنامه درسي به گونه‎اي تنظیم شود که از درجه اعتبار و اهمیت بهره‎مند باشد.
 افزایش میزان علاقه‎مندي فراگیران را به همراه دارد: برنامه درسي که بر اساس نیازهاي واقعي فراگیران تعیین شده، به گونه‎اي وافر، علاقه آنها را در جهت یادگیري بیشتر افزایش می‎دهد. فناوری‎های جدید، به دلیل متنوع بودن و برخورداري از حجم بالاي اطلاعات، مي‎توانند نیازهاي گوناگون فراگیران را تحت پوشش قرار داده و باعث افزایش علاقه‎مندي آنان به محتواي برنامه درسي گردند.
 ارائه دانش با ساختاري مناسب: بهره گیري از فناوري اطلاعات و ارتباطات در تنظیم برنامه درسي، این امكان را فراهم مي كند که بتوان اطلاعات، مفاهیم و اصول محتواي مورد یادگیري را به گونه‌اي در اختیار فراگیران قرار داد که آنها اطلاعات علمي مورد نظر خود را در حد مناسب در اختیار داشته باشند؛ به عبارت دیگر، فناوري هاي جدید باعث مي شوند که محتواي غني از دانش مورد یادگیري در برنامه درسي، در اختیار فراگیران قرار گیرد.
 میزان سودمندي برنامه درسي را افزایش می دهد: میزان كارایي و كاربرد برنامه درسي، در حقیقت، سودمندي آن برنامه را مشخص ميكند. برنامه درسي اي که بتواند دانش و مهارت‌هاي به روز و اساسي فراگیران را جهت كسب مشاغل آینده فراهم كند، یا آنان را در مهارت آموزي یاري كند، قطعا ً از سودمندي بیشتري برخوردار است.
 افزایش میزان یادگیري فراگیران را به همراه دارد: برنامه درسي که متناسب با رشد ذهني، جسمي، رواني یا عاطفي فراگیران تنظیم شده و در آن به تفاوت هاي فردي فراگیران توجه گردیده، مي‌تواند موجب افزایش یادگیري فردي فراگیران شود. به كمك فناوري‌هاي جدید مي‌توان محتواي برنامه درسي را متناسب با ویژگي‌هاي فردي فراگیران تنظیم كرد و از این طریق، باعث افزایش میزان یادگیري آنها شد.
 فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات، انعطاف‌پذیري برنامه درسي را موجب مي‌شود: محتواي برنامه درسي باید به گونه‌اي باشد که فراگیران بتوانند بر اساس مهارت‌هاي مورد علاقه خود، به آساني در مسیر كسب دانش گام بردارند. محتواي برنامه درسي که در آن انواعي از امكانات به گونه‌اي استفاده شود که باعث افزایش انگیزه و توانایي فراگیران شود، بسیار مهم است. فناوري‌هاي جدید باعث مي شوند که برنامه درسي از قدرت انعطاف پذیري مناسب برخوردار بوده و بتواند انگیزه و توجه تمام فراگیران را جهت یادگیري محتواي مورد آموزش جلب نماید.
2. تحول در یادگیري
یادگیری، یکی از مؤلفه‌هایی است که فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌تواند نقش بسزایی در اثربخشی و افزایش آن داشته باشد. از همین رو، یادگیری هنگامی اثربخش‌تر و کاراتر می‌شود که یادگیرنده در بافت واقعی و زمینه موضوعی که قرار است تدریس شود، قرار گیرد و از دیگر سو، فرآیند یادگیری هنگامی افزایش چشمگیری پیدا می‌کند که با تار و پود حل مسأله در ارتباط باشد. کلاس‌های آموزشی سنتی، دارای اثربخشی چندانی نیستند؛ زیرا وابسته به زمان و مکان خاص‌اند و نمی‌توانند بافت واقعی و مناسبي را برای یادگیری فراهم آورند. متن‌های چاپی نیز به سبب محدودیت‌های خاص که چیزی بیش از متن، تصویر و طرح خطی نیستند، مشکل آفرینند. اما تعاریف مختلفی برای یادگیری بیان شده است که یکی از تعریف‌های نسبتاً جامع را می‌توان چنین بیان کرد که یادگیري، عبارت است از یك تغییر پر دوام در رفتار، یا در ظرفیت رفتار در یك موقعیت معین، که ناشي از تمرین یا سایر گونه‌هاي تجربه است. همچنین آن را تغییرات نسبتا ً دائمي در ارتباط‌هاي ذهني از طریق تجربه» نیز معنا كرده‌اند.
پروژه‌های مطالعاتی در زمینه اثر فناوری اطلاعات در یادگیری، بیان کننده این واقعیت است که از زمان ورود این فناوری به حوزه آموزش، انگیزه افراد در فراگیری افزایش یافته است. در برخی زمینه‌ها و برای افرادی که پیشتر به طور مستمر تجربه شکست در یادگیری داشته‌اند، این معنا می‌تواند باب جدیدی بگشاید. تحقیقات نشان می‌دهد که با ورود فناوری اطلاعات، آموزش گیرندگان می‌توانند كارآمدتر، چالش پذیرتر و مطمئن‌تر از قبل باشند. هر چقدر فناوری موجب دسترسی آسانتر آموزش گیرندگان به مواد درسی ارائه شده قبلی مربیان شود، نقش مربیان از یک «منبع مطالب علمی» به یک «مدیر ناظر بر فرایند یادگیری» تغییر می‌یابد. همچنین در مطالعات دیگر، نتایج نشان دهنده این مسأله است که معلمان ماهر در کاربرد فناوری اطلاعات بهتر می توانند دانش آموزان را در یادگیری هدایت کنند. حل مسأله و مهارت‌های سطح بالای تفکر، تفسیر و تحلیل اطلاعات، مدیریت زمان و توانایی اولویت بندی مهارت‌ها، در فضای اطلاعاتی و جامعه جهانی مبتنی بر اطلاعات توسعه می‌یابد و این منوط به این است که معلمان و دانش آموزان بتوانند به شكل مؤثر و اصولی از فناوری استفاده کنند. محیط آموزشي در صورت مجهز بودن به فناوري‌هاي آموزشي مي‌تواند نقشي اساسي را در پیشرفت آن ایفا نماید. محیط ممكن است فیزیكي باشد، مانند: نور، هوا، تجهیزات و امكانات آموزشي. طبیعي است که هر چه امكانات آموزشي براي فرد بیشتر فراهم شود، یادگیري بهتر صورت خواهد گرفت. در مدرسه‌اي که داراي فضاي مناسب، كتابخانه و منابع مختلف علمي است، یادگیري شاگردان در مقایسه با یادگیري شاگردان مدرسه‌اي که داراي فضاي مناسب نیست و در آن جز كتاب درسي منابع دیگري یافت نمي‌شود، بسیار متفاوت خواهد بود.
3. ایجاد انگیزه
ھر معلمي به این مسأله كاملا ً واقف است که براي اجراي یك تدریس موفق و دریافت بازخورد مناسب، باید براي یادگیرنده ایجاد انگیزه نماید تا یادگیرنده با توجه و علاقه بیشتري به فراگیري درس بپردازد. فناوري اطلاعات، كاربرد انكارناپذیر و مؤثري را در این زمینه دارد و مي‌تواند انگیزه‌اي دو چندان در میان دانش‌آموزان ایجاد نماید. یادگیري، معلول انگیزه هاي متفاوتي است. یكي از این انگیزه ها که نقش مهمی در جریان یادگیري دارد، میل و رغبت شاگرد به آموختن است. رغبت، محركي است که نیروي فعالیت را افزایش می‌دهد. براي اینکه شاگردان در ضمن یادگیري فعال باشد، باید به موضوعي که مي‌خواهند فرا بگیرند، علاقمند باشند. فناوري اطلاعات این امكان را به معلم می دهد که با طرح هاي ابتكاري هیجان آور، دانش آموزان را به فعالیت بیشتر در بحث درسي و نیز روش بارش مغزي وادار نمایند تا زمینه علاقه به یادگیري در آنان بیشتر شود.
4. ایجاد نشاط
یكي از مسأله‌هایي که دانش‌آموزان را در سبک‌هاي تعلیم و تربیت سنتي از درس و مدرسه دلسرد و فراري مي‌كرد، خشك و بي‌روح بودن كلاس‌ها و نبودن تنوع در كلاس درس بود؛ اما اینك ميتوان با به كارگیري فناوري اطلاعات در كلاس‌هاي درس شور و نشاط و هیجان، و از همه مهم تر، تنوع را در كلاس به وجود آورده و روحیه اي شاد را در میان دانش آموزان حكم فرما نمود تا یادگیرندگان متوجه گذر زمان نشوند. با فناوري اطلاعات ميتوان تدریس را به صورت‌هاي مختلف و با تصاویر و بازي‌هاي مختلف سامان داد.
5. ایجاد نظم در كلاس و كلاس داري
اداره كلاس و نظم در تدریس، بسیار حائز اهمیت است و از گذشته هاي دور نیز به عنوان یكي از مسئولیت‌هاي اساسي معلم به شمار مي آمد. مهارت هاي اداره كلاس و چگونگي تدریس معلم، بر رفتار و احساس و تفكر و یادگیري هاي شاگردان تأثیر اساسي مي گذارد و كار معلم نیز از این طریق ارزیابي ميشود. تحقیقات نشان می دهد که نه فقط شاگردان و والدین و مدیران و دیگر كساني که با محیط آموزشي سر و كار دارند، از چگونگي اداره كلاس و تدریس معلم تأثیر مي پذیرند، بلکه كلاس داري و تدریس معلم در خودپنداره شغلي و رضایت از كار وي نیز تأثیر مي گذارد.
استعاره‌هایي که شاگردان در مورد كلاس درس به كار مي‌برند، از قبیل: زندان، قفس، خانه دوم، فضاي یادگیري، محیط دوستي و مسئولیت و… حاكي از آن است که معلم چه نقشي در كلاس دارد و كار تدریس خود را چگونه سازماندهي و اداره مي‌كند. استعاره هایي که خود معلمان نیز درباره كلاس درس و مدرسه و شغل خویش به كار مي‌گیرند، بیانگر چگونگي عمل آنان است. در بسیاري از كلاس ها، معلمان سعي مي‌كنند دستور عمل هایي را به عنوان روش اداره كلاس به شاگردان بدهند و انتظار دارند که شاگردان نیز از آن خواسته‌ها و انتظارات پیروي كنند. در برخي از كلاس‌ها نیز مي‌بینیم که معلم به عنوان راهنما و آسان كننده یادگیري عمل ميكند. همچنین در بعضي از كلاس‌ها شاهد اشتراك مساعي و همكاري جمعي معلم و شاگردان هستیم. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در كلاس‌هاي نوع اول (كلاس‌هاي معلم مدار)، شاگردان به یادگیري دانش‌هاي موجود در كتاب‌ها دست مي‌یابند؛ اما در كلاس‌هاي نوع دوم، یعني در كلاس‌هایي که مبتني بر روابط متقابل و حركت جمعي است، شاگردان قادر مي‌شوند که به ساختن دانش در ذهن خویش دست یابند. فناوري اطلاعات مي‌تواند كمك شایاني به معلم در اداره مطلوب كلاس نماید؛ به این صورت که هنگامي که معلم و شاگردان از این فناوري‌ها در جهت بحث‌هاي درسي و نیز ایجاد انگیزه استفاده مي‌كنند، باعث مي‌شود كلاس به خودي خود آرام و به دور از هرج و مرج گردد و تمركز فكري دانش‌آموز نیز بیشتر معطوف به درس خواهد شد.
6. بهبود در روش‌ها و فنون تدریس
بدون شك، نیروي انساني و به ویژه معلم، از مهم‌ترین عوامل تشكیل دهنده محیط‌هاي آموزشي است و در این میان، نگرش و روش تدریس معلم در فرایند فعالیت‌هاي آموزشي و در نهایت، تأثیر آن در روند یادگیري، حائز اهمیت است.
تأثیر موقعیت و امكانات مناسب، بر هیچ فردي پوشیده نیست؛ اما امكانات و تجهیزات، بدون وجود معلم كارآیي لازم را نخواهد داشت. معلم با شناخت امكانات به تجهیز مناسب محیط آموزشي مي‌پردازد، محیط و امكانات آموزشي را سازماندهي مي‌كند، موقعیت آموزشي مناسب را به وجود مي‌آورد و با شناخت استعداد، علایق و توانایي شاگردان، آنان را در طریق صحیح یادگیري هدایت مي‌كند؛ البته چنین نقشي، به دانش و اعتقادات معلم بستگي دارد. فناوري اطلاعات این امكان را به معلم می دهد که روش‌هاي متنوعي را براي ارائه درس به كار گیرد تا یاددهي ـ یادگیري به شیوه مناسبي به انجام برسد؛ به عنوان مثال، معلم مي‌تواند از طریق بازي‌هاي رایانه‌اي مخصوص و یا تصاویر رایانه‌اي و… بحث درسي را به یادگیرنده انتقال دهد و منجر به یادگیري او شود.
7. ایجاد همكاري و افزایش روحیه اجتماعي در دانش‌آموزان
یكي از مسائلي که در مدرسه و كلاس درس مورد تأكید نظام آموزشي مي‌باشد، بحث كارهاي گروهي و ایجاد روحیه اجتماعي در دانش آموزان است. پژوهشگران معتقدند که استفاده از ابزارهای دیجیتالی همچون رایانه، میتواند به درک کودک از خود و جامعه پذیری وی کمک کند؛ به طوري که استفاده از شبکه رایانه‌ای در مدارس، منجر به آسان سازي تعاملات گروهی، همکاری و شکل‌گیری روابط اجتماعی شده است. به همین دلیل، یکی از مباحثی که مدافعان توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش مطرح میکنند، آن است که از این طریق می‌توان فرصت‌های برابر آموزشی را برای طبقات مختلف جامعه، به ویژه طبقات محروم، فراهم آورد. به کارگیری فناوری اطلاعات توسط دانش‌آموزان به صورت دونفره، گروهی یا کلاسی (مثلا ً استفاده از وایت برد تعاملی)، معلمان را قادر میسازد تا از طریق گوش دادن به توضیحات دانش‎آموزان، بازخوردهای فراوانی را به دست آورند. از این نکته، معلمان می‌توانند دید عمیق‌تری را از پیشرفت دانش‌آموزان و شناخت آنها به دست آورند. مشارکت دانش‌آموزان به صورت دونفره یا تیمی در استفاده از منابع فناوری اطلاعات، در موضوعات خاص باعث می‌شود آنان بتوانند فهم یکدیگر را از یادگیری به چالش بکشند و از طریق مشارکت، مطالب بیشتری را فرا گیرند.
8. شكوفا شدن استعداد دانش‌آموزان
از دیگر مزایاي این بحث ميتواند بروز و كشف و در ادامه، شكوفا شدن استعدادهاي نهفته دانش‌آموزان باشد. هنگامي که در كلاس، فضاي شور و هیجان و بحث‌هاي گروهي به جهت استفاده از فناوري‌هاي روز در تدریس به اوج خود مي‌رسد، دانش آموزان مي‌توانند توانایي‌ها و قابلیت‌هاي خویش را که شاید خود از آنها باخبر نبودند، بروز داده و با راهنمایي‌هاي معلم به پرورش آنها اقدام نمایند.
9. ایجاد روحیه پژوهش
هنگامي که معلم در زمان تدریس از اینترنت، پایگاه‌هاي اینترنتي مناسب و نیز نرم افزارهاي آموزشي مفید استفاده مي‌نماید و در وقت تدریس نیز از مسائل علمي و تصاویر و مقالات روز دنیا بهره مي‌برد و جذابیت‌هاي لازم را نیز به آن مي‌افزاید، مي‌تواند انگیزه لازم را براي تحقیق بیشتر در مورد مطلب تدریس شده به دانش‌آموز القا نماید؛ تنها به این شرط که تمام درس را به صورت آماده تحویل دانش‌آموز ندهد و مقداري از درس را نیز به عنوان تحقیق به عهده خود آنان قرار دهد. جذابیت این كار، باعث مي‌شود که دانش‌آموزان از همان ابتدا از روحیه تحقیق و كاوش علمي برخوردار شوند.

10. بازخورد سریع
یكي از مسائلي که در تدریس بسیار قابل توجه مي باشد، این است که هم معلم و هم دانش‌آموز بازخورد عمل خویش را در كمترین زمان متوجه شوند. چند سالی است که طرح روش ارزشیابی به صورت توصیفی در مدارس ابتدایی اجرا می شود و یکی از مهمترین بحث‌های آن، بحث ارائه بازخورد به دانش‌آموز است که این فناوری ها می تواند نقش بسزایی را در این امر داشته باشد. اگر دانش آموز و معلم بازخورد عمل و تدریس خود را به سرعت دریافت کنند، می توانند برای برنامه های بعدی برنامه‌ریزی دقیق‌تری را انجام دهند و در امر یادگیری ـ یاددهی پیشرفت قابل ملاحظه ای را داشته باشند.
11. كاهش اضطراب
یكي دیگر از مزایاي این فناوري ها در امر تعلیم و تربیت، كاهش اضطراب دانش آموزان و افزایش میزان علاقه مندي آنان به درس، مدرسه و علم ميباشد. این فناوري ها به دلیل قابلیت هایي که در ایجاد انگیزه دارند، مي توانند عامل مؤثري در كاهش اضطراب در دانش آموزان به شمارآیند.
12. آموزش های تربیتي و اخلاقي
از دیگر فواید استفاده از این فناوري ها در كلاس درس، مي توان به آموزش مسائل تربیتي و اخلاقي به صورت عیني اشاره نمود. با استفاده از فیلم ها و بازي ها و نیز بررسي پایگاه هاي مفید و تربیتي، ميتوان این نوع مسائل را به روش ساده، امّا مؤثر به دانش آموزان آموزش داد تا از این طریق، مطلب مورد نظر معلم به صورت تقریبا ً پایدار در ذهن دانش آموز قرار گیرد.
13. آموزش احکام اسلامی و مسائل اعتقادی
یکی از مهم ترین مزایای این فناوری ها، آموزش احکام اسلامی به دانش آموزان از طریق نرم افزار و ویدئو پرژکتور میباشد که در یادگیری سریع این مسائل نقش بسزایی دارد؛ به عنوان مثال، استفاده از نرم افزار «نور احکام» که از تولیدات مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی و شامل آموزش احکام به صورت چندرسانه‌اي است، می‌تواند کمک شایانی به این امر نماید. مطلب دیگر اینکه ممكن است برخي دانش‌آموزان، خاصه در مقطع راهنمایی و دبیرستان، در مورد مسائل اعتقادی دچار شبهاتی باشند و آن را در کلاس مطرح نمایند؛ در صورتی که معلم در کلاس دسترسی به اینترنت داشته باشد، میتواند خیلی سریع و با استفاده از پایگاه های اینترنتي مراجع معظم تقلید یا پایگاه هایی که به همین منظور تأسیس شده اند، به این شبهات پاسخ مناسب بدهد.
2-3- ابزارهاي فناوري در تعلیم و تربیت
پس از اینکه با مزایاي این بحث آشنا شدیم، اینك به ابزارهایي که ميتوان در امر ارتقاي تعلیم و تربیت از آنها استفاده نمود، اشاره ميكنیم:
1. تخته هاي الكترونیكي
تخته هاي الكترونیكي، یكي از فناوري هایي است که ميتواند در امر تدریس كمك شایاني به بحث بازخورد سریع و نیز خود ارزیابي زود هنگام و به موقع نماید. هنگامي که دانش آموز از این تخته ها براي حل تمرین استفاده مي نماید، به سرعت بازخورد عمل خود را مشاهده مي كند و در صورت اشتباه به رفع آن مبادرت مي‌ورزد. همچنین مي‌تواند میزان توانایي خود و نیز میزان درك مطلب را ارزیابي نماید. جذابیت هاي این نوع تخته ها، در امر تدریس و كلاس داري كمك زیادی به معلم مي نماید.
2. ویدئو پرژكتور
كمك در امر تدریس كلاس داري، ایجاد انگیزه، تقویت حس اجتماعي و افزایش كار گروهي، از مزایاي استفاده از ویدئو پرژكتور ميباشد. هنگامي که معلم مطالب درسي را با استفاده از رایانه هاي خانگي یا لپ‌تاپ و از طریق ویدئو پرژكتور بر روي پرده كلاس به نمایش در مي آورد، تقریبا ً تمام حواس دانش‌آموزان را به مطلب درسي معطوف مي سازد. همچنین معلم مي‌تواند تدریس درس‌هاي بعدي و نیز موضوعات تحقیقاتي متنوع را بر عهده دانش آموزان گذاشته تا آنها نیز مطالب خود و طرح هاي متنوع دیگر را از طریق ویدئو پرژكتور در كلاس ارائه نمایند. این امر باعث انگیزه، كار گروهي و فعالیت و شور و نشاط در كلاس خواهد شد.

3. اینترنت
استفاده از پایگاه هاي مفید علمي در حین تدریس و همسو با اهداف تدریس، كمک هاي فراواني به معلم و درك بهتر مطلب مي نماید؛ مثلا ً در درس هایي مانند: علوم، زمین شناسي، زیست شناسي و… مي توان در حین تدریس از موتورهاي جستجوگر مدد گرفت و تصاویر و اطلاعات روز دنیا در مورد آن مطلب را به دست آورد و در همان لحظه، براي فراگیر به نمایش گذاشت. یا براي حل تمارین دروس از پایگاه‌هایي مانند: nli.ir که كتب درسي را به صورت فلش درون خود جاي داده، استفاده نمود و تمارین را به صورت خیلي جذاب حل نمود. این امر نیز باعث بازخورد سریع و خودارزیابي براي دانش آموز خواهد شد. از دیگر مزایاي استفاده از این فناوري مي توان به معرفي پایگاه هاي اینترنتي ارزشمند و روش بهره برداري از آنها در امر پژوهش اشاره نمود.
4. نرم افزارها و بازيهاي رایانهاي
می‌توان برای تدریس دروس استفاده مطلوبي نمود؛ مثلاً از نرم افزارها و بازي‌هایي که به صورت متنوع و با محیطي جذاب طراحي مي‌شوند، مي‌توان براي دروسي چون ریاضي و علوم را به صورت بازي و نمایش طراحي نمود تا معلمان بتوانند از آنها در امر تدریس استفاده نمایند. معلم نیز ميتواند این نرم افزارها را به دانش آموزان معرفي نمایند تا آنها نیز براي درك بیشتر و بهتر مطالبِ تدریس شده، در خانه به تمرین در مورد آن بپردازند. در طراحي این گونه نرم افزارها باید سطح تحصیلي و سن دانش‌آموزان را مورد توجه قرار داد.
2-4- وظایف نهادهای مسئول
استفاده از فناوری هاي روز دنیا در کلاس درس، نباید مانعی برای فعالیت معلم باشد. معلم نباید فقط پشت میز نشسته و از طریق رسانه ها مطلب درسی را تدریس نماید؛ زیرا این امر باعث می شود که کلاس یکنواخت شده و دانش آموزان خسته شوند. معلم باید به کلاس تنوع ببخشد تا محیط کلاس ملال آور نشود.

1. آموزش و پرورش
در مورد این بحث، مطالب فراواني گفته شده و به چاپ رسیده است؛ ولي هنوز عملا ً كاري در این مورد صورت نگرفته و فقط در قالب كلمات خودنمایي مي كنند. این مهم حاصل نخواهد شد، مگر با همكاري و همیاري وزارت آموزش و پرورش، خانواده ها و سازمان ها و نهادهاي فرهنگي. در این میان، مهم ترین وظیفه را آموزش و پرورش به عهده دارد که باید نظام تعلیم و تربیت را به سوي فضاي فناوري سوق دهد و لوازم و امكانات و بودجه هاي لازم را براي این پیشرفت علمي که به پیشرفت جامعه منتهي مي شود، فراهم سازد. این كار، نه تنها هزینه محسوب نمي شود، بلکه به سرمایه گذاري مطمئن براي آینده كشور مبدل خواهد شد.
2. خانواده
وظیفه خانواده ها این است که فرزندان و اولیاي مدرسه را در رسیدن به اهداف خویش یاري نمایند و همسو و همگام با مدرسه و مربیان گام بردارند.
3. نهادهاي فرهنگي
نهاد های فرهنگي نیز باید با تولید و ارائه پایگاه و نرم افزارهاي مفید و مؤثر و ارائه آنها به خانواده و آموزش و پرورش، به هدفي مطلوب در این عرصه دست پیدا نمود.
2-5- تعلیم و تربیت در عصر فناوری اطلاعات
با آغاز دوران مدرن در اروپا و ظهور اندیشمندانی مانند فرانسیس بیکن که بر روش علمی و تجربی تاکید داشتند ، این اعتقاد رواج یافت که انسان با عقل و خرد خود و استفاده از روش های علمی توانایی تسلط بر طبیعت و بهره برداری از آن را به دست می آورد. در این دوره ، فناوری به عنوان ابزار و وسیله ای در خدمت انسان تعریف می شد. در قرن بیستم با گسترش بیش از پیش فناوری مسائلی پیش آمد که تعریف فوق شاید نتوانست حق مطلب را ادا کند. از جملۀ این مسائل جنگ اتمی و مسائل مترتب بر آن بود.
مارتین هایدگر ( 1954 ) ، فیلسوف آلمانی ، از جملۀ اولین افرادی بود که به طور عمیق به بحث فناوری پرداخت . از نظر او ، اگرچه فناوری به عنوان ابزار درست است ، ولی این تمام واقعیت نیست . به اعتقاد او ، فناوری امری خنثی نیست ، بلکه توعی انکشاف ( آشکارسازی ) ، تعرض به طبیعت ، ذخیرۀ انرژی و تبدیل و توزیع آن است . انسان در این فرایند خود نیز ممکن است قربانی شود. به عبارت دیگر ، فناوری باعث می شود انسان از هستی خویش غافل شود و با اشتغال به تفکر فناورانه ، خود را فراموش کند. در کل باید گفت : فناوری تنها وسیله و ابزار صرف نیست که در خدمت انسان باشد، بلکه ممکن است انسان را تحت تسلط خود بگیرد. به قول هایدگر : «فناوری راهی است که با آن جهان برای ما آشکار می شود، اما به تنهایی این قدرت را دارد که دیگر راه های آَشکارسازی را دور بیندازد!».
فناوری اطلاعات از جدیدترین فناوری هاست که تقریباً در تمامی عرصه های بشری نفوذ کرده است. نمود آن را می‌توان در رادیو و تلویزیون ، مطبوعات و به طور ویژه در اینترنت دید که خود جهان دیگری برای انسان فراهم آورده اند و از آن ها به جهان مجازی ، فضای دیجیتال و فضای سایبری یاد می‌شود. اینترنت منشاء تحول بزرگی در زندگی انسان امروزی شده است. فلوریدی ( 2009 ) ، فیلسوف و نظریه پرداز عرصۀ اطلاعات، با اشاره به انقلاب کپرنیکی ، نظریۀ داروین ، و نظریۀ فروید ، که تغییرات بزرگی را در جهان سبب شدند ، از عصر اطلاعات به عنوان « انقلاب چهارم » یاد می کند. به نظر او انقلاب و دگرگونی بزرگی در عرصۀ زندگی بشر در حال وقوع است. او همچنین معتقد است که در آیندۀ نزدیک تمام زندگی به صورت دیجیتالی و آنلاین در می آید و بشر « زیست اطلاعاتی » خواهد داشت و زیست اطلاعاتی با مفهوم«بودن» یکی خواهد بود . یعنی ما به طور کلی در این فضا خواهیم بود و بعد زمان و مکان برای ما از بین خواهد رفت( فلوریدی ، 2007 ).
می توان گفت ، بودن در این فضا ، بخشی از بودن انسان امروزی شده است ، به طوری که انسان دنیایی غیر مادی و مجازی خواهد داشت. امروزه فضای مجازی فضایی شده است که تعاملات ، خرید و فروش ، گفت و گو ، سرگرمی و بسیاری از امور بشری در آن انجام می شود. به علاوه گسترش شبکه های اجتماعی مانند « فیس بوک» و غیره نیز باعث شده است که از طریق آن ها ، افراد وقت زیادی را صرف تعامل با دیگران کنند.
اینترنت نیز در کنار فایده های بی شماری ، ممکن است پیامد هایی غیر قابل پیش بینی برای انسان داشته باشد. فضای اینترنت یا جهان مجازی ویژگی های خاصی دارد که آن را از جهان واقعی متمایز می سازد. جهان مجازی چنان است که فرد در آن می تواند خودش نباشد ، هویت خود ، ملیت خود و حتی جنسیت خود را پنهان سازد و با هر کسی در هر کجایی ارتباط بگیرد. گفته می شود فردی در فضای مجازی یک و نیم میلیون دوست داشته است ( والترز و کپ ، 2009 ). مشخص است که اکثریت قریب به اتفاق این دوستان بیگانه‌اند و فرد شناختی از آن‌ها ندارد.
از دیگر ویژگی هایی که فضای مجازی دارد ، دسترسی هر کس به هر چیز و هر مطلبی در آن است. چون فضای اینترنت چنان است که جستجو در آن می‌تواند بدون پایان باشد. هر مطلبی لینکی برای مطالب دیگری است و این سلسله ، بی پایان به نظر می رسد . چنین خصوصیتی باعث می شود فرد بر موج مطالب و سایت ها قرار گیرد که از آن به موج سواری در اینترنت یاد می شود. اگر این جستجو ، فقط جست و جو برای جست و جو باشد ، فرد با انبوه اطلاعات یا تبلیغات مواجه می‌شود تحت تأثیر این مطالب قرار می گیرد؛ بدون اینکه تامل و فهمی در میان باشد. در واقع ، دانستن هر چیز که هر کس می تواند بداند ، جز « میان مایگی » و سطحی ماندن حاصلی نخواهد داشت. البته شکی نیستکه اینترنت به عنوان یک فناوری ، خدمات بی نظیری برای انسان فراهم می آورد ، ولی در استفاده از این فناوری نیز باید به جنبه های مختلف آن توجه شود.
به هر حال،اینترنت و فضای مجازی ، خواه ناخواه جزئی از زندگی بشر امروزی شده و یا در حال شدن است و به سبب مزایایی که دارد ، در عرصۀ علمی و آموزشی نیز کاربردهای بسیاری دارد. اما در این میان تعلیم و تربیت چه نقشی می تواند داشته باشد؟ تعلیم و تربیت در عصر فناوری اطلاعات چه باید بکند؟ به عبارت دیگر ، تربیت نسل دیجیتال یا نسل فضای مجازی چگونه می‌تواند باشد؟ البته پاسخ به سؤال‌هایی از این قبیل به مطالعات و پژوهش‌های گسترده‌ای نیاز دارد ، ولی در حد وسع این نوشتار به چند نکته می‌توان اشاره کرد .از جمله اینکه خود مربیان ، معلمان و حتی والدین ، باید به خوبی با فضای مجازی و ابعاد آن آشنا باشند تا بتوانند نسل جدید را بهتر درک کنند و با نقد و بررسی ابعاد آن ، امکان ارائه بینش و درک بهتر را برای این نسل فراهم کنند.
یکی از مسائل موجود در خصوص فضای مجازی ، امکان ارتباط با هرکس از هر کجاست که نمود آن در گپ‌های اینترنتی و شبکه‌هایی مانند فیس‌بوک مشاهده می‌شود. این نکته درست است که انسان موجودی اجتماعی و به عبارت دیگر ، موجودی ارتباطی است ، به طوری که یاسپرس (1995) شکوفایی هستی آدمی را در گرو ارتباط با دیگری می‌داند ، ولی ارتباطات در فضای مجازی ارتباط با «دیگری» معمول نیست که شرایط دنیای واقعی را داشته باشد. « دیگری » در فضای مجازی معمولاً ناشناس ، مبهم و غیر قابل اعتماد است، در حای که در فضای واقعی ارتباط اصیل انسانی بر پایۀ صداقت ، شناخت و درک متقابل قرار دارد و ارتباطی پویاست.این در عرصۀ دنیای واقعی است که توسعۀ ارتباط متقابل بین معلم و شاگرد و بین والدین و فرزند و همچنین ارتباط بین دوستان و همکلاسی‌ها می‌تواند بسیار مفید باشد. نه در دنیای مجازی . برای مثال ، چند دقیقه گفت و گوی صمیمانه و هدفمند بین والدین و نوجوان ، یا بین معلم و شاگرد ، بهتر از چندین ساعت جست و جو در سایت‌ها یا کانال‌های تلویزیونی می‌تواند به رشد و شکوفایی فرد کمک کند.
نکتۀ دیگر اینکه امروزه در مورد هر مطلبی به راحتی می‌توان اطلاعات به دست آورد . چه بسا دانش‌آموز بتواند پاسخ تمرین‌های درسی خود را به راحتی از اینترنت بگیرد و حتی با دسترسی به شبکه‌های آموزشی ، آموزش‌های لازم در زمینۀ هر درسی را که می خواهد به دست آورد . ولی اولاً بیشتر این مطالب در حد همان اطلاعات هستند ، نه دانش ، و غالباً این آموزش‌ها هم حداکثر آموزش هستند نه تربیت.
بنابراین باید گفت : کار معلم کمک به تولید دانش در ذهن دانش‌آموز است. این کار با پر کردن ذهن دانش‌آموز از اطلاعت از منابع گوناگون حاصل نمی‌شود ، بلکه به سازماندهی ، طبقه‌بندی ، تفکر و تأمل ، و بحث و گفت و گو نیاز دارد. این کاری است که شاگرد به کمک معلم می‌تواند انجام دهد تا بتواند از میان انبوه اطلاعات ، به گزینش و انتخاب دست بزند و آن‌ها را به نحو مطلوب ترکیب و سازماندهی کند.
از طرف دیگر ، حتی اگر فرد فقط به مطالب و اطلاعات مفید دست یابد ( که معمولاً چنین نیست ) ، دیدن سایت ها ، فیلم ها و مطالب آموزشی مفید نیز به تنهایی به تربیت منجر نمی‌شود ، بلکه تربیت به تعامل بین مربی ( اعم از والدین و معلم ) و متربی و توسعه آگاهی متربی و ارائه بازخورد احتیاج دارد.
2-6- ادغام دانش فناوری با دانش محتوا و هنر تدریس
دانش، آموزش و یادگیری به طور جدی با جامعه و تکامل تدریجی آن در ارتباط است. دانش ، شیوۀ تفکر و نگرش ، سه خصیصه اساسی در موفقیت حرفه‌ای معلم هستند. به دلیل ویژگی‌های منحصر به فرد موقعیت های تربیتی ، تفاوت های فردی و تنوع ان ، توجه به پویایی و بالندگی نظام آموزشی ، صلاحیت حرفه ای معلم مضاعف می شود ( دوائی ، 1391 ) . امروزه کسی نمی تواند ادعا کند که تدریس یا یادگیری به همان شیوۀ یک قرن پیش انجام می گیرد . به ویژه، با تأثیراتی که تغییرات سریع و عمیق « فناوری اطلاعات و ارتباطات » (ict ) بر دانش ، آموزش و یادگیری به جا گذاشته است ، معلمان در زمینه‌ی دانش علمی و فناوری مورد استفاده در آموزش ، با تغییرات سریعی مواجه هستند . پیشرفت‌هایی که در زمینۀ فناوری‌های نوین از قبیل رایانه ، لیزرها و روبات‌ها صورت گرفته دریچه‌ای نوین به روی متخصصان آموزشی گشوده است تا بتوانند با استفاده از فناوری‌های یاد شده ، شیوه‌های آموزش و تدریس را بهبود بخشند (کسلین و ات ال ، 2005 ) .
بین دانش علمی و دانش فناوری از لحاظ هدف تفاوت وجود دارد. هدف از دانش علمی درک پدیده ها و قوانین طبیعت است. در حالی که هدف از دانش فناوری ، کنترل یا دستکاری در جهان فیزیکی ( طبیعت ) برای انجام کارها و بهروری بیشتر از پدیده هاست ( اسکولیموسکی ، 2005 ).
جامعۀ امروز از فراهم نمودن اجباری آموزش ، به سمت تمرکز بر کیفیت آموزش و پرورش حرکت کرده و اصلاحات جدید برنامه ی درسی بر پرورش مهارت های فراگیرندگان ، یادگیری چگونه یاد گرفتن ، توسعۀ برنامه درسی و استفاده از راهبرد های متنوع تدریس تأکید دارند. چنین تغییراتی مستلزم تغییر نقش معلم است؛ از مخابره کنندۀ اطلاعات ، به یاری‌گر ، راهنما و هم درس بودن با دانش آموز . این نقش جدید از اهمیت مقام معلم نمی‌کاهد ، بلکه مستلزم فراگیری و کسب دانش و مهارت جدید است (کریمی ، 1387).
دی ریچارد ( 2009 ) دانشی را که معلم در این شرایط اطلاعاتی بدان نیاز دارد ، اینگونه بیان می دارد:

الف. دانش محتوایی : آگاهی به موضوع ، دانش تخصصی و اطلاعات کارآمد و به روز در مورد رشته و مطلب مورد تدریس.
ب. دانش عمومی وابسته به فن آموزش : دانش عمومی ، راهبردهای آموزش ، باورها و اعمال تربیتی صرف نظر از تمرکز روی موضوع تدریس ، مدیریت کلاس درس ، ایجاد انگیزه ، تصمیم گیری ، دانستن فلسفه ، و روان شناسی تعلیم و تربیت به طور عام.
ج. دانش محتوایی وابسته به فن آموزش : دانش تخصصی و کاربرد روش های تدریس ، طراحی آموزشی ، توانایی درک دانش‌آموزان ، فراهم آوردن محیط یادگیری مناسب ، برطرف کردن مشکلات دانش آموزان.
د. دانش پشتیبان : آگاهی از رشته های گوناگون درسی و علمی ، و علومی که به طور عام و خاص به کمک تدریس و یادگیری خواهند آمد.
و. دانش فناوری : دانش مورد نیاز معلم برای درک درست فناوری های مختلف و کاربرد مؤثر آن ها در محدودۀ فرهنگ حاکم بر جامعه و اینکه چطور فناوری دانش آموزان را در مدرسه تحت تأثیر قرار می دهد.
برای شناسایی ماهیت دانش مورد نیاز معلمان به منظور ادغام یا یکپارچه سازی فناوری در تدریس ، درک صحیح هر جزء از دانش به طور جداگانه نیاز است در قالب چارچوب tp&ck ، تقابل پیچیده‌ای از سه جزء اصلی دانش برقرار است : محتوا ، فن آموزش ( پداگوژی ) و فناوری ( ict ) ( کولر ، 2005 ) . روش های بسیاری برای توسعۀ حرفه ای معلمان و ارائه یک الگوی واحد برای ادغام فناوری با آموزش و یادگیری برای معلمان به کار گرفته می شود. tp&ck یکی از بهترین راه‌ها برای ادغام ، طراحی خلاقانه یا ساختاری در زمینه‌های خاص کلاس درس است.
رویکردی که مورد نیاز است ، تغییردر تعاملات بین معلم و شاگردان را می‌طلبد تا به یکپارچه سازی فناوری در برنامۀ درسی بی‌انجامد. در قلب آموزش مؤثر با فناوری ، سه جزء اصلی محتوا ، فن آموزش و دانش ، به علاوۀ روابط میان آنها ، بسیار مهم است که هسته اصلی tp&ck را تشکیل می دهند.
( tp&ck ) هفت حوزه از دانش های مختلف را شامل می شود:
• دانش محتوا ( ck ) : این دانش شامل آگاهی از مفاهیم ، نظریه ها ایده ها ، چارچوب سازمانی ، آگاهی از شواهد و مدارک اثبات ، و همچنین ایجاد شیوه و روش در جهت توسعۀ دانش است .در مورد اصول علمی، این آگاهی شامل حقایق علمی و نظریه ها، روش علمی ، و استدلال مبتنی بر شواهد نیز می شود. در مورد دانش هنری ، آگاهی از تاریخ هنر ، نقاشی‌های معروف ، مجسمه ها ، هنرمندان و زمینه های تاریخی و همچنین آگاهی از نظریه های زیبا شناختی و روانی برای ارزیابی آثار هنری را نیز شامل می شود. داشتن یک پایگاه جامع دانش محتوا می‌تواند هزینه های زیادی را در بر داشته باشد، با این حال دانش محتوا ، به خودی خود نمی تواند قابل توجه باشد ، مگر اینکه با سایر دانش ها ادغام گردد ( کولر ، 2008 ).
• دانش پداگوژی ( فن آموزشی ) ( pk ) : دانش فن آموزش ، دانش عمیق معلمان در مورد فرایند‌ها و شیوه یا روش‌های تدریس و یادگیری است ، شامل اهداف آموزشی ، ارزش ها ، و روش های آموزش . این شکل عمومی از دانش به درک مهارت های مدیریت کلاس درس ، برنامه ریزی درسی و ارزیابی دانش آموزان می پردازد ( دنیز ، 2010 ) .
• دانش محتوایی پداگوژی ( pck ) : دانشی که با توجه به رشته و موضوع خاص مورد تدریس تعیین می گردد . pck، آموزش ، یادگیری ، برنامۀ درسی ، ارزیابی و گزارش دهی، موضوع خاص تدریس را پوشش می دهد . اهمیت دانش پداگوژی در محتوا ، بر ایده ها، دانسته های قبلی دانش‌آموزان و انعطاف پذیری در کلاس درس مبتنی است ( حسینی ، 2010 ) .برای مثال ، در آموزش ریاضی ، علاوه بر دانش محتوایی ، نحوۀ خاص تدریس ، ایجاد شرایط حل مسئله و بروز خلاقیت و کاربرد ایده های جدید مکمل تدریس خوب به شمار می آیند.
• دانش فناوری ( tk ) : دانشی است که در مورد فناوری‌های ساده نظیر کتاب‌ها ، گچ و تخته و همچنین فناوری‌های بسیار پیشرفته مانند اینترنت و ویدئو‌های دیجیتال صحبت می کند. این امر شامل مهارت‌های مورد نیاز برای فناوری‌های خاص است . در مورد فناوری‌های دیجیتال این امر شامل دانشی از سیستم‌های عامل، سخت افزار رایانه و همچنین توانایی استفاده از مجموعه‌ای از ابزارهای نرم افزاری نظیر پردازشگر متون ، صفحات گسترده ، مرورگرها ، پست الکترونیکی و … است ( کولر ، 2008 ).
• دانش محتوای فناورانه ( tck ) : دانش محتوای فناورانه یعنی پیشرفت در زمینه های مختلف علمی هم زمان با توسعۀ فناوری‌های جدید با استفاده از روش‌های جدید و پربار در کلاس‌های درس توسط معلمان. درک تأثیر فناوری بر شیوه‌های تدریس و یادگیری دانش‌آموزان با توجه به توسعۀ ابزار مناسب جهت استفاده برای اهداف آموزشی ضروری است . انتخاب فناوری‌ها و تشخیص محدودیت‌های آنها از نیاز‌های آموزشی معلمان در این خصوص است. به همین ترتیب ، تصمیم‌گیری درباره استفاده از برخی مطالب از فناوری‌هایی که می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد بسیار مهم است (حسینی ، 2010 ).
• دانش فناورانۀ وابسته به فن آموزش و تربیت ( tpk ) : درک از چگونگی تدریس و یادگیری هنگامی می‌تواند تغییر کند که فناوری‌های خاص به روش‌های خاص مورد استفاده قرار گیرند. این موضوع شامل دانستن نیاز‌های آموزشی و محدودیت‌های طیف وسیعی از ابزار‌های فناوری مورد استفاده با توجه به طرح های مناسب آموزشی و برنامه‌ریزی‌های مربوطه است. برای کسب tpk ، درک عمیق تر از محدودیت ها و نیاز های آموزشی از فناوری ها و زمینه های انضباطی و عملکرد آن ها در کلاس های درس مورد نیاز است . tpk به کمک معلم می آید تا نرم افزارهای موجود را مطابق با نیاز های آموزشی با فن آموزش ادغام سازد و جهت پیشبرد اهداف آموزشی به کار گیرد ( دنیز ، 2010 ) . برای نمونه ، تدریس در کلاس‌های هوشمند ، نیازمند برنامه‌ریزی و کسب مهارت‌های خاص تدریس و فنون آموزشی است تا بتوان به کمک آن تدریس موفقی ، به دور از زمینه های مخل انضباطی ، داشت.

نمودار 2-1- چاچوب TP & CK و اجزای دانش ( دنیس ، 2010)

• دانش ادغام فناوری با محتوا و فن آموزش و تربیت ( tp & ck ): دانشی که شامل فهم پیچیدگی روابط بین دانش آموزان ، معلمان ، محتوا ، شیوه های تدریس و استفاده از tp& ck معلمان را در استفاده از ict در تدریس و آموزش توانا می‌سازد. تدریس عملی پیچیده است که به درگیر شدن با انواع بسیاری از دانش‌های تخصصی نیاز دارد . در tp&ck آموزش از نظم و انضباط ساختار یافته‌ای برخوردار است. معلمان به سازه‌های دانش پیچیده در سراسر آموزش و کلاس خود دست پیدا می‌کنند. معلمان برای تمرین مهارت خود در کلاس‌هایی که به طور مداوم به تغییر و تکامل نیاز دارند ، باید پویا و خلاق عمل کنند. بنابراین ، آموزش مؤثر به دانشی غنی و انعطاف پذیر ، دانش سازمان یافته و یکپارچه از حوزه‌های مختلف و قابل دسترسی بستگی دارد. از جمله دانش‌های مورد نیاز می‌توان به دانش فکر کردن و یادگیری ، دانش موضوعی و دانش فناوری اشاره کرد ( کولر ، 2008).
2-7- آموزش و یادگیری الکترونیکی در مدارس
در عصر اطلاعات و ارتباطات روش‌های قدیمی آموزش و یادگیری کارایی کمتری دارند. انسان برای همگام شدن با محیط در حال تغییر باید به دنبال شیوه ها و رویه های جدید انتقال دانش و افزایش آگاهی باشد . این انتقال دانش با استفاده از بسترهای فناوری اطلاعات به خوبی میسر است و به سرعت به عنوان روش موفق یادگیری علوم در قرن 21 شناخته خواهد .
به هر حال، باید در انتظار بروز تحولاتی در زمینۀ آموزش و پرورش باشیم . هدف از این مقاله ، شناسایی موانع و چالش های پیشروی یادگیری الکترونیکی ، تبیین مزایای این نوع آموزش و یافتن راه ها و پیشنهادهای مناسب برای این موضوع است.
یادگیری الکترونیکی به آن نوع یادگیری اطلاق می‌شود که در محیط شبکه و اینترنت و در ساختی رسمی به وقوع می‌پیوندند و مجموعه‌ای از فناوری‌های چند رسانه‌ای در ایجاد آن به کار می‌روند.
2-7-1- ضرورت آموزش و یادگیری الکترونیکی در مدارس
امروزه شکل سنتی کلاس‌های درس رو به افول است. روز به روز بر تعداد مدارس هوشمند افزوده می‌شود . مدارس هوشمند مدارسی هستند که با داشتن امکانات ارتباطی کافی و با اتصال به شبکه های ملی و جهانی ، دسترسی معلم و دانش آموز را به منابع عظیم علمی و محتوای آموزشی فراهم می کنند . آموزش در این گونه مدارس به کمک رایانه از طریق شبکه‌هایی مانند اینترنت ، اینترانت و اکسترانت و به صورت چند رسانه‌ای انجام می شود . به عبارت دیگر ، محتوای برنامه های درسی با استفاده از صدا ، تصویر ، متن ، فیلم و … ارائه می شود. بهره گیری از تعامل و ارتباطات دوسویه و چند سویه بین معلم و شاگرد و نیز بین شاگردان ، کیفیت فرایند یاددهی – یادگیری را به بالاترین سطح خود می‌رساند. می‌دانیم که یکی از اهداف عالی نظام تعلیم و تربیت ، افزایش کیفیت یادگیری دانش‌آموزان و رشد علمی و فرهنگی آنان است ( کاظمی ، 1387 ) .
استفاده از فناوری‌های نوین آموزشی و بهره‌گیری از آن‌ها در مراکز آموزشی ، هرچند که نمی‌تواند یگانه ابزار مقابله با تهدید‌ها و رهایی از امواج خروشان تغییرات پرشتاب جامعۀ بشری باشد، اما به مؤسسات نوید می دهد که با استفادۀ مستمر از این فناوری ، حداقل یگ گام جلوتر از رقبای خود حرکت کنند.
2-7-2- مزایای آموزش و یادگیری الکترونیکی در مدارس
امروزه با پیدایش آموزش الکترونیکی ، تصورات قبلی در زمینۀ نیاز به امکانات فیزیکی بسیار برای امر آموزش و یادگیری در سطح عمومی و آموزش عالی متحول و دگرگون شده است.اکنون با به صحنه آمدن مراکز آموزش الکترونیکی ، اماکن یادگیری در هر زمینه ای ، برای هر فردی و در هر زمان و مکانی به صورت مادام العمر فراهم است. از جمله مزایای آموزش و یادگیری الکترونیکی این موارد قابل ذکرند:
 کاهش استرس ها و فشارهای روانی در دانش‌آموزان از طریق گسترش یادگیری های تعاملی ،فردی و مجازی؛
 تحقق عدالت آموزشی از طریق گسترش دسترسی به دامنۀ وسیعی از محتوای الکترونیکی ؛
 افزایش مشارکت معلمان و دانش آموزان در فرایند تعلیم و تربیت و تولید محتوای بومی و محلی ؛
 افزایش امکان نظارت و کنترل قیق یادگیری دانش آموزان و ارزشیابی از آموخته های آنان از طریق آموزش و ارزشیابی مجازی و …
2-7-3- موانع و چالش های آموزش و یادگیری الکترونیکی
مهم‌ترین چالش‌هایی که بر راه آموزش الکترونیکی در ایران وجود دارد عبارتند از :
1. کمبود زیر ساخت‌های فنی و مخابراتی ؛
2. نیاز مخاطبان به سواد رایانه‌ای ؛
3. لزوم تهیه محتوای درسی الکترونیکی ؛
4. محدود بودن مدرسان راغب به کار بردن در این حیطه؛
5. لزوم سرمایه‌گذاری در زمینۀ فناوری اطلاعات ؛
6. نبود نیروی انسانی آموزش دیده و مناسب ؛
7. نبود ارتباط چهره به چهره بین مدرس و دانش آموز ؛
8. بومی نبودن محتوای آموزشی ؛
9. لزوم تایید محتوای دوره‌ها توسط سازمان‌ها و ادارات ؛
10. وجود نظام آموزشی متمرکز و یکسویه در برنامه‌ریزی‌های آموزشی و درسی ؛
11. نبود شبکه‌ای واحد در سطح کشور ، برا‌ی حمایت و پشتیبانی.
2-7-4- تأثیر آموزش الکرونیکی در بهبود آموزش معلمان
شواهد به دست آمده بررسی‌های تحقیقاتی نشان از آن دارد که فنون تدریس و نوع تفکر معلمان ، در به کارگیری آموزش الکترونیکی و در نتیجه پیشرفت دانش‌آموزان تأثیر به سزایی دارد .
 دانش معلمان : روش به کار‌گیری آموزش الکترونیکی در کلاس درس تحت تأثیر دانش معلمان دربارۀ موضوع مورد تدریس و نیز ارتباط فناوری اطلاعات با آن قرار دارد. بعضی ازمعلمان منابع فناوری اطلاعات راکه به موضوع درسی خاصی منوط است انتخاب می کنند.
 شواهد نشان می‌دهد ، وقتی معلمان دانش خود را در زمینۀ موضوع درس و شیوۀ یادگیری دانش‌آموز به کار می‌بندند ، به کارگیری فناوری اطلاعات بیشترین اثر مستقیم را بر پیشرفت شاگردان می‌گذارد.
 دانش مربوط به فن معلمی : باورها و ارزش های مربوط به فن آموزش یا روش تدریس معلم نقش مهمی در شکل دادن به فرصت‌های یادگیری از طریق فناوری ایفا می‌کند.
 اعتماد معلمان در به کارگیری فناوری اطلاعات: اگر معلم سازمان‌دهی دانش‌آموزان را بر مبنای فعالیت‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات تنظیم کند ، کارایی گروهی و فردی دانش آموزان نیز می‌تواند به موازات آن بیشتر باشد.
 سازمان دهی : اگر معلمان نتوانند تشخیص دهند که اتخاذ رویکرد های جدید تدریس ، طرح درس و برنامه درسی ، از جمله ضروریات تعامل است ، به کارگیری آموزش الکترونیکی در فرایند یاددهی – یادگیری محدود خواهد شد.
2-8- تکنولوژی آموزشی کلید یادگیری پایدار
– گام هاي اساسي توسعه و تكنولوژي آموزشي
گام اول توجه به مخاطب
در نگرش جديد آموزشي، شناخت ويژگيهاي مخاطب، تحقيق و بررسي نيازهاي آموزشي او، كشف روش‌ها و راه حل‌هاي تازة آموزشي، توسعة امكانات آموزش فردي و چگونگي فعال كردن مخاطب، از اهميت خاصي برخوردار است در اين راســتا، ايــن نوآوري هاي آموزشي مطرح است:
1. اجتناب از روش آموزش مســتقيم به وســيلة معلم و گرايش به سوي روش يادگيري توسط خود شاگرد، به عنوان بازده كليدي آموزش. توجه به روش يادگيــري ايجاب مي كند، فعاليت يادگيري را خود شــاگردان انجــام دهند و وظيفة معلــم در اين نظام، تنظيم آن گونه تجارب آموزشي اســت كه دانش‌آموزان را با مســائل آموزشــي درگير كند. در اين مسير، براي تنظيم تجارب آموزشــي كه به يادگيري پايدار منجر خواهد شــد، معلم آگاه بايد خــود، آگاه و متوجه فرهنگ ها، آداب و رسوم و وضعيت زندگي افــراد كلاس و توانايي‌ها و ضعف‌هاي يادگيرنده باشد.

2. دوري از روش آمــوزش يكنواخت و گرايش به ســوي آموزش فعال از طريق:
 تشــكيل گروه هــاي كوچــك آموزشي، با توجه به توانايي‌هاي متفاوت دانش آموزان
 آموزش از طريق هم كلاسي ها
 درگيــر كــردن دانش آمــوزان با مسائلي كه خود بايد مطالعه كنند.
 فراهم كردن برنامه هاي خارج از آموزش مدرسه‌اي
 بهره گيــري از امكانــات جامعه بــه عنــوان مركز منابــع و كانون فعاليت هــاي مناســب بــراي يادگيري.
3. دوري از اين نگرش كه «شــاگرد را جزئي از گــروه دانش آموزان» تلقي مي كند و گرايش به ســوي نگرشي كــه در آن هر دانش آموز، يك فرد و «شخصيت مستقل» با همة توانايي ها و ضعف هاســت؛ و فراهــم كــردن امكانات يادگيري مســتقل و فردي براي دانش آموزان. در اين راســتا، طراحــي و ترويج روش آمــوزش برنامــه اي مي تواند به عنوان نقطة شروع آموزش دانش آموزان كم كار و بي انگيزه به كار گرفته شود. به نحوي كه آن ها را كم كم به فعاليت هاي منجر به يادگيري ترغيب و تشويق كند؛ ايــن روش بر اين نكتــه تأكيد دارد كه دانش آموز چه كاري بايد انجام دهد، نه اين كه براي دانش آموز چه كاري انجام شده است.
پس اگر شرايط و محيط آموزشي فراهم باشــد، دانش‌آموز مــورد توجه خــاص قــرار گيــرد، امــكان فعاليت يادگيري براي او بيشــتر شــود، بتواند روش يادگيري مورد علاقه و متناسب بــا توانايي‌های خــود را پي گيــري كند، و براســاس توانايي‌هايش يــاد بگيرد، مشكلات و موفق نبودن هاي آموزشي به حداقل مي‌رســد، محيط آموزشي پر از تجارب شيرين و يادگيري‌هاي پايدار مي‌شــود و ديگر زنگ پاياني مدرســه به منزلة رهايي دانش آمــوزان از زندان نخواهد بود.
– گام دوم لزوم توجه به تكنولوژي يادگيري، شرط موفقيت در يادگيري.
در جوامع آسيايي، آموزش با توسعة ملي مرتبط اســت. لذا يادگيري بايد به كاربردهــاي علوم و تكنولوژي معاصر اين جوامع پيوند يابد. پيوند ميان آموزش فنــي و حرفه اي و آموزش همگاني، به گسترش مهارت‌هاي مورد نياز جامعه كمك مي كند و اين، خود زمينه‌اي براي توجه بيشــتر و كاربرد قطعي و الزامي تكنولوژي آموزشــي در نظام تعليم و تربيت كشور خواهد بود. از طرف ديگر، برنامه‌ريزان آموزشي آسيا، مواد درسي را براساس نيازهاي محلي و روزانة افراد تعيين و تدوين كرده‌اند. البته آنان بايد از روش‌هاي جديد تهيه، انتخاب و تجزيه و تحليل مواد درسي آگاه باشند تا بتوانند كتاب‌هاي ساده و قابل فهمي در زمينة علوم تدوين كنند و در آن‌ها از بازي‌هاي سادة آموزشي، مدل‌ها و … بهره بگيرند. چنان چه اين موارد در كشــور ما نيز از جانب كارشناسان و دســت اندركاران تعليم و تربيت، بيشتر مورد توجه قراربگيرد، مسلماً شاهد تغييرات مثبت كمي و كيفي وضعيت موجــود آموزش در كشور خواهيم بود.
گام سوم بهره گيري از نتايج مطالعات سير تحول و نوآوري مفهوم تكنولوژي آموزشي (نظر پرفسور لوئيس التون )
رونــد تكاملي مفهــوم تكنولوژي آموزشــي، آغاز آموزش دســته جمعي دانش آموزان به ايــن ترتيب بود كه در مرحلة اول نظام آموزشــي، تكنولوژي آموزشــي، به كاربرد وســايل سمعي و بصري محدود مي‌شــد. بــراي كاربرد تكنولوژي آموزشي با اين مفهوم، معلم در قالب يك مدل آموزشــى يكطرفه، اطلاعــات را به كمك وســايلي نظير تلويزيــون، پروژكتورهاي نمايش فيلم و لابراتــور زبــان، و بــا روش‌هاي توصيفي، ســخنراني، آموزش از راه راديو و تلويزيون و آموزش به كمك فيلم، به دانش‌آموزان منتقل مي كرد.
در مرحلــة دوم تحول و تكامل آمــوزش به نظام الگوهاي يادگيري انفرادي توجه كــرد. در اين مدل، دانش‌آمــوز شــخصاً مسئول يادگيري و انجام فعاليت‌هاي آموزشي لازم و پيشرفت تدريجي خود است. اين سيســتم در شكل مقدماتي، از روش «برنامة انفرادي شــده» براي همة دانش‌آموزان اســتفاده مي‌كند؛ يعني محتوا و مقدار برنامه براي همة شــاگردان يكســان و مشترك، اما مطالعه و يادگيري انفرادي اســت و هركس متناســب با سرعت يادگيري خود، مطالعه مي كند. در شكل پيشرفتة اين نظام، علاوه بر مواد آموزشي انفرادي شده، انتخاب نوع مواد و روش آموزشي نيز به عهدة خود شاگرد است.البته غالبا روش‌هاي آموزش انفرادي، از «اصول آموزش برنامه‌اي» پيروي مي‌كنند و در آن بيشتر از روش‌هاي توضيحي، ســخنراني، پخش راديو و تلويزيوني، آمــوزش از راه تلويزيــون مداربســته، آمــوزش از راه ضبط ويديوكاســت، و آموزش با روش مكالمه اي بين معلم و شاگرد استفاده مي شود.
در ســومين مرحلة تكامــل مفهوم تكنولوژي آموزشــي، فراينــد تدريس- يادگيــري در كل، در گروه‌هاي كوچك شكل مي‌گيرد. در اين مدل، فعاليت‌هايي مانند مبادلة اطلاعــات و ديدگاه‌ها، ارائة عقيده‌هــا و علاقه‌ها، ابراز شــخصيت و نگرش فــردي، اظهــار وجود، رشــد و شكوفايي استعدادها و توانايي هاي شخصي و … در داخل گروه انجام مي گيرد. در حال حاضر، در مورد تســهيل يادگيــري در گروه هــاي كوچــك، روش هاي گوناگونــي مانند بازي هاي آموزشي، شبيه ســازي يا تقليد، مطالعة فعــال مــوردي، تمريــن گروهــي و پروژه هاي دســته جمعي، گروه خوديار مطرح اســت. در اين مفهــوم جديد از تكنولوژي آموزشــي، كاربرد وســايل كمك آموزشي به طور مجرد و انتزاعي مدنظر نيست، بلكه هريك از وسايل و رسانه ها به عنوان عنصري از مجموعه عناصر تشــكيل دهندة فرايند آموزش مدنظــر گرفته مي‌شــود و اســتفاده از وسايل و مواد سمعي و بصري و رايانه به گونه‌اي متفاوت، بخشي از رسانه هاي آموزشي محسوب مي‌شود.
بنابــر آن چــه ذكــر شــد، كاربرد تكنولوژي آموزشــي در نظام آموزش و پرورش، مســتلزم نوآوري‌هايي در اين نظام اســت. بايد توجه داشت كه نوع اســتفاده از دانش و مهارت حوزة تكنولوژي آموزشي، بسته به اين كه در كجــا، با چه مخاطبي و با چه امكان يا محدوديتــي و براي حل چه مشــكل آموزشــي به كار گرفته شود، متفاوت خواهد بــود. تحقق چنين امري خود، نيازمند آگاهي وســيع و بهره‌مندي از خلاقيت اســت؛ چرا كه براي كاربرد تكنولوژي آموزشي در تعليم و تربيت، بايد بــه طــور سيســتماتيك مفاهيم و روش هــا و ســير تحــول و تكامل تكنولوژي آموزشي را مورد توجه قرار داد و به فراخور موقعيت و شــرايط و امكانــات موجود، روش آموزشــي و يادگيري، نوع تجربيات يادگيري و … را انتخاب كرد و آن را به كار بست.

براي ترويج چنيــن فرهنگي لازم است:
برنامه‌هــاي تربيــت معلــم بــراي آماده سازي معلمان جهت آموزش و كاربرد به جاي تكنولوژي آموزشي گسترش يابد. البته بايد آموزش و كارآموزي معلمان هم با پيشرفت علوم و فنون تكنولوژي همراه باشد. به علاوه، ارتقاي كميت و كيفيت مواد درسي موردنياز مخاطبان آموزش نيز ضروري است.
همچنين، ارج نهــادن به پژوهش، در قلمــرو رشــد و يادگيــري در پرتو تكنولوژي آموزشي مي‌تواند گام مهمی بــراي نقش آفريني بيشــتر تكنولوژي آموزشي در عرصة تعليم و تربيت باشد.
از جلوه هاي بارز كاربرد تكنولوژي آموزشــي، ايجاد مراكز منابع يادگيري اســت. البته منظور تأمين مراكز بزرگ و بســيار مجهز نيست، بلكه هر محيط آموزشي مي‌تواند به فراخور توانايي‌ها و ضعف‌ها و نيازهاي مخاطبان، و براساس امكانات و محدوديت‌هاي موجود و با فراهم كــردن امكان دسترســي آزاد و آســان، يادگيري هدفمند را براي هر نوع توانايي و علاقه و يا ضعف و قوت ميسر كند.
مشـكلات توسـعه و گسـترش تكنولوژي آموزشي
برخي مشكلات توسعه و گسترش تكنولوژي آموزشي با مفهوم معاصر:
1. اســتفاده از شــيوه هاي تدريــس- يادگيــري گفتــاري و يكطرفــه در كلاس هاي درس
2. مهارت كم معلمان در كاربرد انواع مواد، روش ها و امكانات تكنولوژي آموزشي.
3. ضعف اعتقــاد و اعتماد معلمان به كارايي رسانه ها و نبود الزام به كاربرد آن ها.
4. گرانــي بهــاي ســخت افزارها و نرم افزارهاي آموزشي.
5. كمبود نيروي انســاني توليدكننده، طراح و مجري برنامه‌هاي آموزشي متكي بر تكنولوژي آموزشي.
6. مشــكل نگه داري سخت افزارها و ديگر مواد و منابع يادگيري.
7. كمبود كارشناس ماهر و كافي نبودن تسهيلات آموزشي.
8. پايين بودن سطح دانش و اطلاعات مديران و سياست گذاران آموزشي از اثرات مثبت بهره گيري از تكنولوژي آموزشي.
2-9- وب کوئست ابزاری برای یادگیری
در دنياي امــروز، نقش مدارس ديگــر آمــوزش مهارت هــاي پايه، خواندن، نوشــتن و حســاب كردن نيست، بلكه دانش آموزان به دانش و مهارت هايي نياز دارند تا بتوانند خود را بــراي زندگــي در جامعه‌ي آينده آمــاده كنند. دانش‌آمــوزان مي‌توانند كار كردن در گروه‌هــاي متفاوت را يــاد بگيرند تــا در آينــده بتوانند در حرفه و شــغل خود به خوبي عمل كنند. زندگي شهروندي روز به روز پيچيده تر مي‌شود. از اين رو، مسائل و معضــلات اجتماعي جديدي را به همراه دارد. دانش آموزان بايد بتوانند با اين مسائل روبه رو شوند و با آنها مقابله كنند. با رشد و پيشرفت علم، اطلاعــات روز بــه روز گســترده تر مي شوند. منابع اين اطلاعات ممكن اســت معتبر يا نامتعبر باشــند. پس دانش‌آموزان بايد بتوانند منابع معتبر را تشــخيص دهند و از آن ها استفاده كننــد. دانش آمــوزان بهتر اســت به ديدگاه هاي گوناگون احترام بگذارند و اطلاعــات را قبــل از به كارگيري ارزيابي كننــد. اينها همــه نيازمند رونــدي طولاني مــدت از يادگيري اســت كه بهتر اســت در يك بستر مناسب و يا ابزار و ديدگاه هاي جديد پرورش يابد.
در يادگيري به روش اســتقرايي، به جــاي شــروع كردن آمــوزش با اصول كلي و تأكيد بر كاربردهاي آن، آموزش با پرداختن به موارد خاص و جزئي مثل تحليل مطالعه اي موردي و يا حل يك مســئله از جهان واقعي شــروع مي شود. وقتي شــاگردان به تحليل داده ها و يا حل مســائل اقدام مي كنند، نياز به دانستن حقايق، قواعد و روش كارها در آن ها ايجاد مي شود كه معلم مي تواند در همان وقت آنها را ارائه دهد.
يادگيــري اســتقرايي، طيــف گسترده اي از روش هاي آموزشي از،قبيل يادگيري مبتني بر جست وجو ، يادگيري مســئله محــور و يادگيري اكتشافي ، يادگيري مبتني بر پروژه را در بــر مي گيرد. ايــن روش‌ها در رويكرد ســاختن گرايي ريشه دارند. طبق ايــن رويكرد، دانــش در ذهن فرد و توســط او ســاخته مي‌شود و مسئوليت يادگيري بيشتر بر عهده‌ي فراگيرنده اســت تا معلــم. يادگيري در اين وضعيت بــه صورت فعال و مشاركتي صورت مي گيرد.
روش هاي آموزشــي ذكر شده، تفاوتهايي با هم دارنــد. البته غالبا آن ها موارد مشــتركي نيز با هم دارند كه آن ها را به هم نزديك تر مي كند.
يادگيري مبتني بر جست وجو در ســال 1961، كميســيون سياســت هاي آموزشــي آمريــكا، ده قــدرت عقلانــي مــورد نيــاز دانش آموزان را به شرح زير پيشنهاد كرد: بازخواني و تصور، طبقه بندي و تعميم، مقايسه و ارزشيابي، تجزيه و تحليل و تركيب، استنتاج و استنباط. اين مــوارد در واقع بعضي از اصول يادگيري مبتني بر جست وجو هستند (گاسكيل، 2006).
يادگيري مبتني بر جســت وجو وقتي آغاز مي شــود كه ســؤال هايي براي پاسخ گويي، مسائلي براي حل كردن، يا مجموعه اي از مشــاهدات براي تبيين شــدن به شــاگردان ارائه مي شود. در صورت كاربرد مؤثر اين روش، دانش آموزان مي توانند نحوه ي شكل دهي خوب به سؤال ها، شناسايي و جمع آوري شواهد متناسب، ارائه ي نظام منــد نتايــج، تحليل و تفســير نتايج، شكل‌دهي به نتيجه‌گيري‌ها و ارزيابــي ارزش‌ها و اهميت آن نتايج را فرا گيرند (كار و فنستر، 2001).

– وب كوئست
وب كوئست يك ابزار بر خط براي يادگيري مبتني بر جست وجو اســت كــه داج و مارچ در سال 1995 ، در دانشگاه سن ديگو طراحي كردنــد. پايــه ي وب كوئســت بــر نظرات و ديدگاه هاي ساختن‌گرايي و يادگيــري مبتني بر جســت وجو است. وب كوئست ها نوعي فعاليت آموزشــي قدرتمند براي معلمان و دانش آموزان هستند كه به وسيله ي معلمان جهان توليد شده اند.
دانش آموزان ياد مي گيرند كه در محيط مشاركتي كار كنند و به دنبال اطلاعاتي مي روند كه به حوزه‌هاي مورد مطالعه‌ي آن‌ها مربوط اســت. دانش‌آموزان مسئول يادگيري خود هســتند و از تكنولوژي براي اين كه فعاليت و تكليف خود را كامل كنند، استفاده مي‌كنند.
در وب كوئست ، به دانش‌آموزان يــك ســناريو يا يك تكليــف داده مي‌شود. اين تكليف، مسئله‌اي است كــه بايد حل شــود و يا پــروژه اي است كه بايد كامل شود. همين طور، به دانش آموزان منابع اينترنتي داده و از آن ها خواسته مي‌شود اطلاعات را تحليل و تركيب كنند و به صورت راه حل هاي خلاقانه ارائه دهند.
جدول2-1- نقش دانش آموزان در كلاس هاي يادگيري مبتني بر جست وجو
خود را به عنوان يادگيرنده‌ي فعال در فرايند يادگيري مي‌بينند. – خود به سمت يادگيري مي روند.
– علاقه‌ي مضاعف به يادگيري از خود نشان مي دهند.
– بــه صــورت مشــاركتي با هم كلاســان و معلمان خــود به جســت وجو و تحقيق مي پردارند.
– تمايل دارند كه نظرات گوناگون را تغيير دهند و به شيوه هاي گوناگون تفكر كنند.
نسبت به موضوعات گوناگون حس كنجكاوي از خود نشان مي دهند و مشاهدات متفاوت را مي سنجند – در محيــط اطراف خود جســت وجو مي كنند و اطلاعاتي را كــه نياز دارند، انتخاب مي كنند و مورد استفاده قرار مي دهند.
– با معلم و هم كلاسان خود درباره ي مشاهدات و سؤالات پيش آمده مذاكره مي كنند.
– نظرات شخصي خود را به خوبي مورد آزمون قرار مي دهند.
سؤالاتشان را افزايش مي‌دهند، براي سؤالات خود توضيحاتي ارائه مي‌دهند و از مشاهدات استفاده مي‌كنند – دانش آموزان به صورت هاي متنوع سؤالات خود را مطرح مي كنند.
– از ســؤالاتي كه آن ها را به فعاليت و طرح ســؤالات جديد راهنمايي كند، اســتفاده مي‌كنند.
– مشاهدات و جست وجوي نقادانه انجام مي دهند.
– استفاده از سوال را به عنوان بخش مهمی از يادگيري قلمداد مي‌كنند.
– مجموعه اي از ديدگاه ها و نظرات گذشته را جمع آوري مي‌كنند.
فعاليت هاي يادگيري را طراحي و اجرا مي كنند – راه هايي را كه بتوان به خوبي نظرات گوناگوني را آزمود، طراحي مي‌كنند.
– روش هايي را كه نظرات گوناگون را توسعه، تأييد و يا رد مي كند، طراحي مي‌كنند.
– فعاليت هايي از قبيل استفاده از مواد آموزشي، مشاهده، ارزشيابي و ثبت اطلاعات را انجام مي‌دهند.
– اطلاعات را دسته بندي مي‌كنند و آن هايي را كه مهم تر است، اجرا مي‌كنند.
– جزئيات را مي بينند، وقايع و توالي آن ها را پي گيري مي كنند، به تغييرات توجه مي كنند و تفاوت ها و شباهت ها را جست وجو مي كنند
در استفاده از روش هاي گوناگون انجام فعاليت ، با يكديگر مذاكره و گفت وگو مي كنند – نظرات خود را به روش هاي گوناگوني از قبيل اســتفاده از مجلات، ترسيم، گزارش و گرافيك بيان مي‌كنند.
– درباره‌ي فعاليت‌هاي يادگيري، با والدين، معلمان و هم كلاسان خود صحبت مي‌كنند و مطلب مي‌نويسند.
تمرين هاي يادگيري شان را نقد مي كنند – از شاخص‌هايي براي ارزيابي كارشان استفاده مي‌كنند.
– نقاط قوت و ضعف خود را تشخيص مي‌دهند و از آن ها گزارشي ارائه مي‌دهند.
-يادگيري‌شان را به معلم و هم كلاسی‌هایشان انعكاس مي‌دهند
اجـزاي تشـكيل دهنـده‌ي هـر وب كوئست
داج و مــارچ (1995) بــراي وب كوئســت شــش بخش را در نظر گرفته اند:
 معرفي: اين بخش براي دانش آموزان يك پيــش زمينه‌ي اطلاعاتي فراهم مي‌كند و علاقه و انگيزه‌ي لازم براي شروع كار را به آن‌ها مي دهد. هدف اين بخش، جــذاب كردن موضوع براي دانش‌آموزان اســت تا آن‌ها را به فعاليت و يادگيري علاقمند كند. وقتي پروژه به علاقه‌ي دانش‌آموزان، عقايد و نظراتشان، تجربيات قبلي‌شان و نيازهاي آينده شــان مربوط باشد، آن‌ها براي يادگيري بيشتر علاقه‌مند مي‌شــوند. در واقــع، اين قســمت دانش‌آموزان را با هيجان ورغبت، به يادگيري دعوت مي‌كند.
 تكليــف: در ابتدا، معلــم منابع را موضوع مشخصي را در اينترنت پيدا مي‌كند. سپس، مجموعه فعاليت‌هايي براي دانش‌آموزان در نظر مي‌گيرد تا آن‌هــا اطلاعات را از ســايت‌هاي گوناگون جمــع آوري و با موضوع فعاليت تركيب كنند. اين تكليف بايد مورد علاقــه‌ي دانش آموزان و قابل انجام باشــد. يكي ديگر از تكاليف پيشــرفته و نسبتا مشكل، اين است كه از دانش آموزان خواسته مي شود يافته‌هايشــان را در يك وب سايت انتشار دهند و يا اين كه در يك تحقيق مبتكرانه‌ي برخط، با مؤسســه ها و وب سايت‌هاي ديگر همكاري كنند. در قسمت خاصي از تحقيق هم بايد يك چند رسانه‌اي ارائه دهند. تكليف بايد جاذبه‌ي بصري و زيبا شناختي داشته باشد و براي دانش‌آموزان شاد و مهيج باشد.
 فرايند: فرايند شــامل توضيحي از گام‌هايي اســت كه فراگيرندگان با اســتفاده از لينك هايي كه در هر گام قرار مي گيرد، بايد تكاليفشان را انجام دهند. در اين بخش، معلم دانش آموزان را از طريق تكاليف و روش كار، مرحله به مرحله راهنمايي مي كند. همچنين، روش هــاي مديريــت زمــان، تعيين نقش ها، شــيوه هاي مؤثر جمع‌آوري اطلاعات، راهبردهايي براي كاركردن در گروه و راهنمايي‌هايي براي نوشتن
يك ســناريو را ارائه مي‌دهد. در واقع در اين قسمت، توصيه ها و پيشنهاداتي براي يادگيري بهتر و استفاده‌ي مفيدتر از امكانات وب كوئست ارائه مي‌شود.
 منابــع: اين بخش وب كوئســت شــامل فهرســتي از منابع (چاپي و الكترونيكي) است كه دانش‌آموزان براي كامل كردن تكليفشان به آن ها نياز خواهند داشت. بعــد از اين كه معلــم موضوعي را انتخــاب كرد و قســمت معرفي و تكليف را نوشــت، بايــد منابعي را كــه دانش‌آموزان نمي‌توانند از آن‌ها اســتفاده كنند، به آن‌ها معرفي كند؛ از قبيل منابع اينترنتي، منابع چاپي، ويديو و فيلم، مصاحبه با هم كلاسان، والدين، معلمــان و ديگر افراد يا از طريق كتاب خانه و يا موزه. اما وب سايت ها هسته ي اصلي منابع براي وب كوئست ها هستند.
بعضي از سايت‌ها مطالب ضد و نقيض و يا نامتعبر را ارائه مي‌دهند كه بايد آگاهانه دســت به انتخاب زد. اين قسمت يكي از بخش‌هاي مهم در يك وب كوئست است كه معلم و طراح بايد دقت زيادي در انتخاب منابع بكنند.
 ارزشيابي: هر وب كوئست به فرمي براي ارزشيابي كار دانش آموزان نياز دارد. اســتانداردها بايــد منصفانه، واضح، منطقي و مختص آن تكليف باشــند و ارزشــيابي نيز متناسب با اهــداف و وظايفــي كــه از بچه‌ها خواسته مي‌شود. فرايند ارزشيابي نيز بايد همه‌ي مفاهيم و محتوا را در بر گرفته باشد.
نتيجــه‌ي نهايــي بســياري از وب كوئست‌ها پس از انجام به وسيله‌ي دانش‌آموزان، به صورت گزارش‌هاي كتبي يا شفاهي، ارائه‌ي چند‌رسانه‌اي، كارهــاي هنــري و… ارائه مي‌شــود. مناسب‌ترين ابزار ارزشيابي براي تمام اين ارائه‌ها، يك فرم ارزشــيابي است كه توســط معلم يا دانش‌آموزان ديگر نمره‌گذاري مي شود. اين فرم ارزشيابي، شامل معيارهاي متنوع براي امتيازدهي در هر قسمت است.
جدول2-2-نقش معلم در كلاس هاي يادگيري مبتني بر جست وجو
هدف و طرح هاي مورد استفاده براي يادگيري مبتني بر جست وجو را ارائه مي دهد – راه هايي را كه هر يادگيرنده در آن به صورت فعال درگير فرايند يادگيري مي شــود، طراحي مي كند.
-مهارت هاي لازم، دانش و مهارت هاي ذهني را كه براي يادگيري مبتني بر جست وجو مورد نياز است، مي‌شناسد.
– خود را براي سؤالات غير منتظره و ارائه پيشنهاداتي براي يادگيرندگان آماده مي كند.
– محيط كلاس را با ابزارهاي يادگيري لازم، موادآموزشي و منابعي براي درگيري فعال يادگيرندگان آماده مي‌كند.
يادگيري كلاسي را تسهيل مي كند – تدريس را به عنوان نوعي فرايند يادگيري قبول دارد.
– از دانش آموزان ســؤال مي كند و آن ها را به تفكر واگرا براي ايجاد ســؤالات بيشــتر تشويق مي كند.
– پاسخ هاي دانش آموزان را تشويق مي كند
– به صورت مدام، موانع يادگيري را تغييرمي دهد و يادگيرندگان را در مواقع مورد نياز راهنمايي مي كند.
– بيشتر سؤالاتي به شكل چرا؟، چگونه فهميدي؟، و دليل تو براي اين پاسخ چيست؛ را مي پرسد.
– به روش هاي گوناگون، فرايند يادگيرندگان را ارزشيابي مي كند.

 نتيجه گيري: نتيجه گيري خاتمه‌ي وب كوئست است كه به جمع كردن پروژه و بازنگري آن چه دانش آموزان ياد گرفته انــد، اختصــاص مي‌يابد و بيشــتر بــه صــورت بازخــورد دانش‌آموزان به معلم است.
2-10- آشنایی با سیستم‌‌های مدیریت یادگیری نرم افزارها
توسعة فناوری ظهور واژه‌ها و مفاهیم نوین در همة عرصه‌های علمی از جمله آموزش را به همراه داشته است و با پیشرفت فناوری های دیجیتالی مفاهیمی همچون یادگیری الکترونیکی ، سیستم های یادگیری الکترونیکی و حتی اخیراً با کاربرد روبات‌ها در کلاس درس، مفهوم یادگیری روباتی ، پدیدار شده است.
بهره‌گیری از انواع فناوري و رسانه در آموزش موضوع جدیدی نیست. در طول تاریخ، محققان و مربیان برای سهولت فرایند یاددهی– یادگیری از انواع رسانه استفاده کرده‌اند. براي مثال، نتایج بسیاری از پژوهش‌ها نشان داده است که استفاده از تصاویر و رنگ كمك مي‌كند تا دانش آموزان مطالب انتزاعی را بهتر درک کنند. فناوري در کلاس درس همچنین می تواند فعالیت های گروهی را آسانتر كند.
هر یک از ابزارهای آموزشی ویژگی‌های خاص خود را دارد، اما تفاوت عمده‌ای بین تکنولوژی‌های پیشین و ابزارهای وب2 وجود دارد. فناوري‌های قديمي‌تر اعم از، رادیو و تلویزیون آموزشی، ویديو و نرم‌افزارهای رسانه‌های صوتی آموزشی تنها مي توانستند با فراگیرندگان و معلمان ارتباط یکطرفه برقراركنند، در حالیکه ابزارهای وب2 می توانند به طور همزمان و یا غیرهمزمان با کاربران ارتباط گروهی برقرار کنند. با استفاده از این فناوری کاربران میتوانند اطلاعات را رد و بدل کنند.فناوری‌های وب1‌ مانند وب سایت یا وبلا‌گ طوری طراحی شده‌اند که نه تنها امکان ارتباط گروهی را به کاربران نمی‌دهند، بلکه کاربران قادر به تغییر محتوای آنها هم نیستند یا اگر هم بتوانند، این تغییرات بسیار محدودند، در حالیکه ابزارهایی که با فناری وب2 طراحی شده‌اند، به همة کاربران امكان می‌دهند تا در محتوای ارائه شده تغییر ايجاد کنند؛ مانند ویکی پدیا . از این رو، ویژگی‌های فناوری وب2 در مقایسه با فناوری‌های قديمي‌تر بسیار متفاوت است.
سیستم های مدیریت یادگیری که گاهی با واژگان متفاوت دیگری همچون محیط های یادگیری مجازی ، یادگیری آنلاین ، پورتال ، مدیریت محتوا و غیره خوانده می‌شوند؛ از جمله ابزارهایی هستند که از سیستم وب2 بهره مي برند. (در این مقاله از واژة سیستم های مدیریت یادگیری استفاده می شود). در واقع سیستم های مدیریت یادگیری نرم افزارهایی هستند که اجرای آنها به سرور و اینترنت نیاز دارد.
بسیاری از آموزشگران و فراگیرندگان گمان میکنند که سیستم های مدیریت یادگیری تنها برای یادگیری های آنالاین یا آموزش از راه دور طراحي شده اند که این باور نادرست است. در واقع استفاده از این قبیل سیستم ها در کلاس‌های معمول به عنوان یک ابزار کمک آموزشی رو به افزايش است. از طریق سیستم‌های مدیریت یادگیری می توان مواد آموزشی اعم از متن، تصویر، ویديو و صوت را در هر زمان و مکان دریافت ( دانلود ) و ذخیره كرد. فراگیرندگان مي توانند تکالیف درسی خود را به راحتی برای معلمان ارسال و بازخورد آن را دریافت کنند. این سیستم ها همچنین ابزارهايی را در اختیار معلمان و فراگیرندگان قرار می دهد تا به طور همزمان یا غیر همزمان با یکدیگر بحث و گفت وگو کنند. در واقع، با کمک این سیسستم ها معلمان می توانند در هر زمان و مکان به فراگیرندگان دسترسی داشته باشند.
– سیستم های مدیریت یادگیری و شیوه های فعال تدریس
روش های فعال تدریس دانش آموزان را به جای مصرف اطلاعات، به تولید آنها (چه به صورت فردی چه به طور گروهی) ترغيب مي كند. اما اجرای این شیوه ها در کلاس درس معمولاً مشکلاتی در پي دارد.
هنگامی كه معلم يكي از روش‌های فعال تدریس مثلاً روش بحث و گفت وگو یا یادگیری گروهی را اجرا می‌کند، دانش آموزان به علت نا آشنایی با علاقه‌ها، اخلاق و نظرات یکدیگر، بیشتر جنگ و جدال می كنند تا همکاری. غالباً معلمان در اجرای روش‌های فعال تدریس از کمبود وقت شکایت می‌کنند؛ به خصوص اگر تعداد دانش‌آموزان کلاس زیاد باشد این مشکل بيشتر می‌شود. در واقع، قبل از اجرای روش‌های فعال تدریس، معلم بايد حداقل دو تا سه ماه محیط کلاس را آماده كند؛ اما صرف وقت برای ایجاد صمیمیت و شناخت از یکدیگر، موجب باز ماندن از آموزش مطالب درسی می‌شود. به همين خاطر، اغلب معلمان عنوان می‌کنند که استفاده از روش‌های فعال تدریس موجب عقب ماندن دانش‌آموزان از مطالب کتاب درسی می‌شود.
سیستم‌های مدیریت یادگیری فرصت‌هایی را در اختیار معلم و فراگیرندگان قرار می دهند تا در محیط مجازی، در هر زمان و مکان، با یکدیگر گفت وگو كنند. از این طریق، نه تنها می توان آموزش‌هایی در سطوح پایین یادگیری ارائه داد، بلکه دانش‌آموزان و معلمان می‌توانند در فضای مجازی با نظرات و علاقه‌هاي یکدیگر آشنا شوند. این نوع ارتباط می‌تواند نوعی حس همدلی و صمیمیت بین دانش آموزان و معلم ایجاد کند. در واقع، این قبیل ارتباطات می‌تواند از بروز حس غریبه‌گی در بین دانش‌آموزان و معلمان تا حد زیادی بکاهد و بستر ساز پرورش تفکر خلاق و نقادی در کلاس درس شود. به طور کلی، سیستم‌های مدیریت یادگیری می توانند معلمان را یاری کنند تا بخشی از آموزش را در محیط مجازی ارائه دهند و در اوقات کلاس روی سطوح بالای یادگیری مانند تجزیه و تحلیل و ارزشیابی تمرکز کنند.
2-11- برانگیختن دانش آموزان به استفاده از فناوری یادگیری
فناوري را با محتوا مرتبط كنيد
 فناوري را با محتواي ســخنراني ها و ساير بخش هاي درســي تلفيق كنيد. در مقالات، سخنرانی‎ها و ساير مستندات دوره، به آن اشاره كنيد و يا به آن ارجاع دهيد.
 از فناوري براي تقويت و تشريح مفاهيمي كه در ساير بخش هاي درس ياد گرفته شده اند، استفاده كنيد.
 فقط از آن بخش هايي از بستة نرم افزاري استفاده كنيد كه مستقيماً با محتواي درس و دوره مرتبط هستند.
 به دانش‌آموزان، ارجاعاتي به بســتة نرم افزاري و «صفحه‌هايي خاص» در آن، بدهيد (همانند ساير ارجاعات).
 از يك برنامة واسط (به عنوان مثال: منبع ياب) براي پيوند دادن منابع متعدد كه همگي يك عنوان را پوشش مي‌دهند، استفاده كنيد.
 به دانش‌آموزان بگوييد كه چرا اســتفاده از آن بستة نرم افزاري خوب است و به كار آن ها ارتباط دارد. فرض نكنيد اين امر واضح است و آن‌ها خود مي‌دانند.
 دانش آموزان را واداريد كه كارشان با نرم افزار را در فايلي ضبط كنند. به نحوي كه بتوانند بعداً به آن مراجعه كنند. آن ها را از اين كه از آن برنامه، فقط به قصد خواندن در فرصت هاي ديگر، نسخة چاپي تهيه كنند، برحذر داريد.
 از فناوري به عنوان پايه و مبنايي براي مرور درســي، استفاده كنيد.

از مناسب بودن فناوري اطمينان حاصل كنيد
 در استفاده از زبان، اصطلاحات خاص، متدولوژي و شيوه هاي عمومي، بايد سطح مناسب فناوري با سطح توانايي يادگيري را در نظر گرفت.
 ســطح ســواد رايانه اي دانش آموزان در انتخاب نوع فناوري نرم افزاري مهم است.
 به هنگام تدارك جلســه هاي آموزشي يا معرفي فناوري نيز، رعايت سطح سواد يادگيرنده‌ها اهميت دارد.
 فناوري بايد با سطح دسترسي دانش آموزان به سخت افزار- در كلاس و زمان خودآموزي- نيز مطابقت داشته باشد.
 فنــاوري بايد با امكان فراهم آوردن كمك، به هنگام رخ دادن مشكلات نيز مناسب باشد.

با فناوري زمينة كسب تجربه را فراهم كنيد
 آن بســتة نرم افزاري را انتخاب كنيد كه اطلاعات را به روشي منحصر به فرد يا داســتان گونه معرفي كند، نه اين كه فقط در قالب يك كتاب الكترونيكي باشد كه دانش آموز مي‌تواند صفحات آن را ورق بزند.
 بــراي تلفيق و يكپارچه ســازي مواد آموزشــي بــا فناوري، برنامه ريزي كنيد.
 روش هــاي خود براي ارائة درس و تعامل با دانش آموزان را با استفاده از فناوري متنوع كنيد.
 بخش هــاي كوتاه و ويديويي/ برنامه هاي تعاملي بين رايانه و دانش آموز/ شبيه سازي ها را در فرايند ياددهي- يادگيري بگنجانيد.

فناوري را قابل پشتيباني كنيد
 مطمئن شــويد كه ابزارهاي كمكي، زماني كه نياز باشــد، در دسترس هستند.
 به دانش آموزان بگوييد چگونه و كجا ابزار كمكي در دسترس آنهاست.
 خودتان براي كمك در مورد بخش‌هايي كه مي‌دانيد مشــكل هستند، در محل حضور داشته باشيد.
 كلاس‌هاي توضيح و تشريح برگزار كنيد.
 دانش آموزان را در گروه‌هاي دو يا چندنفري، براي «همياري» تقسيم كنيد.
 برگزاري جلسات حمايت آزمايشي بعدي را پيشنهاد كنيد.
 چنين فرض نكنيد كه همة دانش آموزان سواد رايانه اي دارند.
 چنيــن فرض نكنيد كه همة دانش آموزان از كار با رايانه لذت مي برند.
 اطمينان حاصل كنيد كه دانش آموزان مي دانند اهداف هر جلسه چيست.
 اطمينان حاصل كنيد كه مواد چاپ شده و ساير مواد كمكي، قابل دسترسي هستند.

فناوری را قابل ارزیابی کنید.
 بســتة نرم افزاري را به عنوان بخشي از كار ارزيابي مستمر به حساب آوريد.
 به عنوان يك فايل جداگانه، فناوري را به صورت الكترونيكي ارزيابي كنيد.
 آن را به عنوان بخشي از ارزشيابي مجموعي در نظر بگيريد.
 كار يك گروه را براســاس كاربرد محتواي بســتة نرم افزاري ارزيابي كنيد.
 نوشتن گزارش تفصيلي در جلسات آزمايشگاهي را به عنوان بخشي از ارزشيابي مستمر منظور كنيد.
 توانايي دانش آموزاني را كه از بســتة نرم افزاري براي يادگيري استفاده كرده اند، بسنجيد و آن را ثبت كنيد. اين سنجش را پيش نياز موفقيت آميز دوره قرار دهيد.
 نقدهــاي خود دانش آموزان از كار بــا نرم افزار و فناوري‌هاي يادگيري را به عنوان بخش ديگري از كار ارزشيابي منظور كنيد.

به دانش آموزان احساس مالكيت بدهيد
 اجازة كنترل سرعت پيشرفت براي كاربرد فناوري و مواد را به دانش آموزان بدهيد.
 به دانش آموزان اجازه دهيد كنترل توالي كار و پيشرفت را خود برعهده داشته باشند.
 دانش آموزان را براي استفاده و وارد كردن داده هاي شخصي شان (در جايي كه امكان دارد) تشويق كنيد.
 بــه دانش آموزان اجازة انتخــاب برخي گزينه ها از موضوع يا عنوان مورد مطالعه را بدهيد.
 اين امكان را براي دانش آموزان فراهم كنيد كه قسمت هايي ازمحتوا را در فايل اختصاصي خود كپي كنند و يا يادداشت هاي خود را در فايل اختصاصي بنويسند.
 فناوري را مشاركتي كنيد
 گروه هــاي كاري تشــكيل دهيد. براي مثال: مســئله اي براي دانش آموزان طرح كنيد و از آن ها بخواهيد با استفاده از فناوري آن را حل كنند.
 هر گروه را حول يك رايانه جمع كنيد (اما مطمئن شويد كه فضاي ديد كافي براي هر دانش‌آموز وجود دارد).
 اعضاي گروه را در ارزيابي كار يكديگر درگير كنيد.
 از گروه ها بخواهيد در فرايند ياددهي- يادگيري به بقية اعضاي كلاس بازخورد بدهند.
 از مواد آموزشي فناوري يادگيري در آموزش‌ها به روش خود- آموز استفاده كنيد و در فواصل زماني معيني به منظور مرور و بازبيني، كار را متوقف كنيد و به مرور و بازبيني بپردازيد.
 از دانش آموزان بخواهيد به صورت گروهي يك پروژة پژوهشي را با استفاده از فناوري به اجرا درآورند.

در كار تلفيق فناوري و يادگيري دقت داشته باشيد
 از دانش آموزان انتظار نداشته باشيد از فناوري يادگيري فقط به واسطة وجود آن استفاده كنند. فناوري را با يادگيري تلفيق كنيد.
 استفاده از بستة نرم افزاري را با اجراي مطالعات موردي مبتني بر مواد آموزشي همراه كنيد.
 از فناوري در ســخنراني خود اســتفاده كنيــد و بعد به مواد آموزشي ارجاع دهيد.
 گروه هاي كاري خودآموز را شكل دهيد؛ به نحو ويژه اي كه از فناوري يادگيري استفاده كنند.
 از فناوري به صورت شــيوه اي در تركيب با شــيوه هاي ديگر يادگيري يا به صورت موازي با آن شيوه ها استفاده كنيد. براي مثال: يــك كار كارگاهي را اجرا كنيد. ســپس از دانش‌آموزان بخواهيد شبيه سازي نرم افزاري آن را مرور و دربارة آن بحث كنند.
 از مواد، براي نمايش وضعيت‌هايي كه در غير اين صورت ممكن نخواهند بود، استفاده كنيد. براي مثال: كدام يك مي تواند خطرناك، گران، آهسته و … باشد.
 از دانش‌آموزان بخواهيد وضعيت‌ها را مرور كنند و تجربه‌ها و موقعيت‌ها را در فرصت‌هاي مناسب تكرار كنند.
 از يك بستة نرم افزاري بخش هايي مرتبط با محتواي آموزش را انتخاب كنيد. از مواد نامناسب استفاده نكنيد.
 از فناوري يادگيري براي پروراندن يك نكته يا براي تقويت يك ايدة متناسب با موضوع درس استفاده كنيد.
 كارها يا موضوعاتي را در نظر بگيريد كه با استفاده از فناوري مي توانند بهتر يادگرفته شوند.

كار با فناوري را پي گيري و بررسي كنيد
 از دانش آموزان بخواهيد دربارة تلفيق فناوري با يادگيري، نظر و بازخورد بدهند.
 از فناوري يادگيري به عنوان مبنايي براي اصلاح كار آموزش بهره بگيريد.
 از ساير همكاران بخواهيد دربارة نتايج تلفيق فناوري و يادگيري بازخورد بدهند و از نتايج و پيشنهادها براي اصلاح كار كلاس خود استفاده كنيد.
 به نتايج امتحان پس از بهره‌گيري از فناوري نگاه كنيد و با نتايج به دست آمده از به كارگيري شيوه‌هاي ديگر مقايسه كنيد و نتايج مقايسه را به دانش آموزان منتقل كنيد.
 از كميته ها يا گروه هاي كلاسي بخواهيد دربارة تلفيق فناوري و يادگيري بازخورد بدهند يا پيشنهادهاي خود را ارائه كنند.
 اطمينــان حاصل كنيــد كه از بازخوردهاي به دســت آمده به اندازة كافي استفاده كرده‌ايد و به دانش آموزان نيز دربارة آن توضيح داده‌ايد.
از فناوري براي ايجاد تعامل استفاده كنيد
 در هر كلاس، حداقل يك فعاليت مبتني بر فناوري يادگيري داشته باشيد.
 اطمينان حاصل كنيد كه دانش آموزان به ثبت نتايج فعاليت هاي خود قادر هستند. اين كار شايد با يادداشت كردن يا گرفتن كپي چاپي از مطالب قابل اعمال باشد، اما مراقب باشيد، بعضي از دانش‌آموزان به پرينت گرفتن از مواد تمايل بيشتري دارند تا خواندن آن.
 كاري را براي دانش آموزان در نظر بگيريد و ده دقيقه به آن ها فرصت دهيد تا آن كار را به كمك رايانه انجام دهند و گزارش تهيه كنند.
 سؤالات يا مسئله‌هايي را براي دانش آموزان طرح كنيد و از آن ها بخواهيد با استفاده از يك بستة نرم افزاري آن را حل كنند.
 بــه دانش‌آموزان يك كتاب كار يــا برگة كار بدهيد تا با آن با استفاده از رايانه كار كنند.
 دانش‌آموزان را عادت دهيد دربارة آن چه يادگرفته‌اند، گزارش بنويسند.
 از دانش‌آموزان بخواهيد جاهاي خالي يك پرسش‌نامه را مطابق بــا آن چه تاكنون ياد گرفته‌اند پركنند و از نتايــج آن براي ثبت كار كلاسي به عنوان يك مبنا استفاده كنيد.
 دانش‌آموزان را به پرســيدن سؤالات در مورد بستة نرم افزاري تشويق كنيد.

كار با فناوري را رقابتي كنيد
 گروه‌ها را در كارهايي درگير كنيد كه به وسيلة گروه‌هاي ديگر نمره داده مي‌شود.
 از گروه ها بخواهيد پوستري از نتايج كار و يافته‌هايشان تهيه كنند. اين پوسترها را ارزيابي كنيد.
 از دانش آموزان بخواهيد با اســتفاده از فناوري مشكلي را حل كنند و با رأي گيري در كلاس، به بهترين راه حل رأي بدهند.
 به بهترين پروژه، راه حل و … جايزه بدهيد.
 از دانش آموزان سال‌هاي بالاتر يا هم عرض بخواهيد كه به كار دانش آموزان شما نمره دهند.

اهداف را در نظر بگيريد
 اهداف و مقاصد كاربري فناوري ً را روشن كنيد؛ خصوصا در مواردي كه اهداف در بســتة نرم افزاري وجود ندارند. در صورت امكان يك نسخة چاپي كاغذي تهيه كنيد.
 از دانش آموزان كلاس بخواهيد اهداف جلسه را تنظيم كنند؛ اهدافي مثل ترتيب دادن با روش بارش مغزي و نوشتن اهداف روي يك جدول نمايشي.
 يــك جدول زماني يا يك برنامة زمان بندي براي دانش آموزان بنويسيد تا آن را دنبال كنند.
 دانش آموزان را عادت دهيد كارشــان را به طور مستمر ثبت و تحقق هدف ها را به صورت روزانه پي گيري كنند.

فناوري را قابل فهم كنيد
 دانش آموزان را به طرح سؤال تشويق كنيد.
 به سؤالات با صداقت پاسخ دهيد.
 پاسخ سؤالاتي را كه خود نمي توانيد پاسخ دهيد، جست وجو كنيد.
 بين نظر و دلايل منطقي و مستند، تمايز قائل شويد.
 فهرستي از سؤالات متداول دانش آموزان تهيه كنيد.
 دانش آمــوزان را به ديگر فهرســت هاي ســؤالات متداول يا وب سايت هاي مرتبط ارجاع دهيد.
 از دانش آموزان بخواهيد فهرستي از سؤالات را گردآوري كنند. اين مي تواند يك تمرين گروهي باشد.
 از گروه هاي دانش آموزان بخواهيد ســؤالات ساير گروه هاي دانش آموزان را مورد بررسي و پاسخ دهي قرار دهند.
 براي دانش آموزان خود، گروه مباحثه يا گروه پست الكترونيكي ايجاد كنيد.
 دانش آموزان را عادت دهيد كه ســؤالات را از طريق پســت الكترونيكي به شما ارائه دهند.
 در مورد چگونگي اســتفاده از بسته هاي نرم افزاري، پشتيبان الكترونيكي يا نوشته شده تهيه كنيد.
 ســؤالات را از طرق پســت الكترونيكي بــراي دانش آموزان بفرستيد.
 سؤالات را قبل از استفاده از فناوري يادگيري به دانش آموزان بدهيد.
 از دانش آموزاني از ديگر ســال هاي تحصيلي بخواهيد كه در نشان دادن چگونگي استفاده از فناوري به شما كمك كنند.

خودتان مشتاق و علاقمند استفاده از فناوري باشيد
 شما بايد بدانيد كه داريد چه كار مي كنيد و اين را به دانش آموزان منتقل كنيد.
 اطمينــان حاصل كنيد كه دقيقا مي دانيد چه چيزي در بســتة نرم افزاري هست؛ قبل از اين كه به دانش آموزان‌تان بگوييد از طريق آن كار كنند.
 آن دســته از مواد آموزشــي و فنــاوري را انتخاب كنيد كه از كاركردن با آن لذت مي‌بريد و با آن‌ها احساس راحتي مي‌كنيد.
 از كار كردن با دانش آموزان لذت ببريد و در اشتياق آن ها براي كار با فناوري شريك شويد.
 تعامــل در كلاس را بالا ببريــد. گفت وگو و پي گيري كار به صورت گروهي را برانگيزيد.

خوداتكايي دانش آموزان را تقويت كنيد
 فناوري را براي استفاده آسان كنيد.
 بازخوردهاي مثبت ايجاد كنيد.
 بازخوردهاي اصلاحي را در يك مسير مثبت به وجود آوريد.
 خود ارزيابي، كمك كننده و تكوين دهنده تهيه كنيد.
 خود اعتمادي دانش آموزان در موضوع درســي يا اســتفاده از فناوري يادگيري را دست كم نگيريد.
 از ايجاد موانع غيرضروري بين دانش آموزان و فناوري يادگيري اجتناب كنيد.
از فناوري به عنوان عاملي شــادي بخش اســتفاده كنيد؛ شادي بخش براي شما و مفرح براي دانش‌آموزان.
2-12- تأثیر کاربرد فن آوری اطلاعات و ارتباطات در یادگیری ریاضی
دوران نوینی در عرصه حیات اجتماعی که به جامعه اطلاعاتی مشهور است آغاز شده کـه زنـدگی بشـر، مناسبات آن، آموزش و پرورش و رسالت آن را تحت تـأثیر قـرار داده اسـت. پیشـرفت هـاي فـن آوري منجـربـه تحـولاتی در صـلاحیت هـا و شایسـتگی هـاي مـورد نیـاز و متناسـب بـا دنیـاي متغیـر فعلـی در دانـش آمــوزان گشــته اســت. صــلاحیت‌هــایی کــه امــروزه مطــرح هســتند عبارتنــد از تفکــرانتقــادي، صلاحیت هاي عمومی، حل مسأله و تصمیم گیري (قورچیان، 1382).
امروزه از آموزش و پرورش انتظار می رود تا موجبات یادگیري فعال و مشارکتی بین دانش آمـوزان را فراهم آورد. براي محقق شدن چنین رویکردي به ناچار نیاز به تغییررویه هاي سابق اسـت. شـیوه‌هـاي آموزش قدیمی مسلماً پاسخگوي نیازهاي آموزشی متغیر عصر جدید نیست؛ بنابراین یکی از تلاش‌هـاي سازمان هاي آموزشی باید در ارتباط با فـن آوري اطلاعـات و ارتباطـات و کـاربرد آن در برنامـه درسـی باشد (نیازآذري، 1383). فن آوري اطلاعات و ارتباطات تـأثیرقابـل تـوجهی در امـر یـادگیري دارد کـه شامل تغییر نقش فراگیران و معلمان، مشارکت بیشتر دانش آموزان با همسالان، افـزایش اسـتفاده از منـابع خارج از متون درسی و رشد و بهبود مهارت هاي طراحی و ارائه مطالب می باشد (افضل نیـا، 1387). بـه طور کلی نقش دانش آموز در محیط یادگیري مبتنی بر فن آوري اطلاعات و ارتباطات دستخوش تغییـر می‌گردد و در این فرآیند دانش آموزان فعالند و به تولید دانش می‌پردازند ( آرمیتاژ ،2003 ). فـن آوري اطلاعات و ارتباطـات در ایجـاد انگیـزه، عمـق و وسـعت دادن بـه یـادگیري و پایـدار سـاختن آن و رفـع خستگی و کسالت دانش آموزان و ایجاد مهارت ذهنی جهت پاسـخگویی بـه پرسـش هـا نقـش مـؤثري دارد (امیرتیموري، 1386). فن آوري ارتباطـات و اطلاعـات مجموعـه اي از روش هـا، قواعـد و ابـزار و تجهیزات جهـت شناسـایی، جمـع آوري، ذخیـره، تولیـد و توزیـع، سـازماندهی، بـاز تولیـد و نگـهداري اطلاعات است (نواب زاده، 1380). فن آوري اطلاعات و ارتباطات در نظام آموزشی از یـک سـو بـراي بازاندیشی و بازسازي برنامه درسی و سواد رایانه اي و از سوي دیگر براي تجدیـد حیـات و غنـی سـازي محیط یادگیري و برقراري تعامل براي یادگیرنده و منابع یادگیري لازم می باشد (سراج، 1383). یکی از شایع ترین دلایل ذکر شده براي به کارگیري این فنآوري درکلاس درس آماده کردن بهتر نسل فعلـی دانش‌آموزان براي ورود به محیط جدید یادگیري جهت پاسخگویی بـه نیازهـاي آمـوزش و بـه تبـع آن نیازهاي شغلی در بازار کار آینـده اسـت. بـا روش سـنتی و وقـت گیـر بـودن ایـن روش هـاي آموزشـی، همچنین عدم برخورداري از اطلاعات به روز، معلمان به طور صحیح قادربه آماده سازي دانـش آمـوزان براي یک محیط کـاري ایـده آل نیسـتند. لـذا اسـتفاده از فـن آوري اطلاعـات و ارتباطـات در آمـوزش کلاس هاي درسی می تواند پایه و اساسی به عنوان یک بازوي رقابتی در یک بازار کار در حـال جهـانی شدن باشد تا فرد آموزش دیده با دید باز و نگاه کلی بتواند وارد بازار جهـانی، سیاسـی و آموزشـی شـود (عزیزي، 1385).
یکی از معضلات امروز در عرصه ي آموزش و پرورش، فقدان علاقه ي دانش آموزان بـه یـادگیري به ویژه در دروسی چون ریاضـی اسـت. علـی رغـم اهمیـت تمـامی دوره هـاي تحصـیلی، از آن جـا کـه دوره ي ابتدایی زیر بنا و پایه ي ساخت شخصیت علمی دانش آموزان و زمینه ساز ایجاد نگرش مثبـت یـا منفی در آنان نسبت به دروس، به ویژه درس ریاضی است باید با روشی نوین علاقمندي به این درس و آموزش را به ویژه در این پایه تحصـیلی و در ایـن درس خـاص ایجـاد کـرد. یکـی از روش هـاي نـوین آموزشی استفاده از فن آوري اطلاعـات و ارتباطـات اسـت. کـاربرد ایـن روش در درس ریاضـی باعـث علاقمندي دانش آموزان به درس میگردد. چرا که در این روش، تدریس همراه با تصاویر زیبا صـورت میگیرد و از طرفـی چـون دانـش آمـوز در یـادگیري نقـش دارد؛ باعـث علاقـه و تعمیـق یـادگیري وي می گردد. از آن جا که به اعتقاد محققان بخش اعظم یادگیري و به خاطر سپاري از طریق بینایی صـورت میگیرد و باز از آنجا که فن آوري اطلاعات و ارتباطات ابزاري جهت درگیـر سـاختن حـس بینـایی و شنوایی فراگیر است؛ موجب تعمیق یادگیري در دانش آموزان میگردد. هم چنـین فـن آوري اطلاعـات و ارتباطات ابزاري جهت تفکر و عمل بوده و بر قدرت استدلال و خلاقیت دانـش آمـوزان مـی افزایـد و موجب توسعه دسترسی به آموزش کیفی میگردد. بنابراین عدم توجه بـه آن تبعـاتی را بـراي آمـوزش و پرورش کشور و کیفیت خروجی هاي آن به عنوان یک شهروند جهانی که در آینـده اي نـه چنـدان دور باید در اقتصاد، تجارت و فرهنگ به هم پیوسـته جهـانی فعالیـت کنـد؛ در بـر خواهـد داشـت وبـه یقـین دورنماي آن، عقب ماندگی کشور در دنیاي رقابت و در عرصه ي بین المللی در بلند مدت خواهـد بـود.
به جهت آن که دوره ي ابتدایی و کیفیـت آن نقـش مهمـی در فرآینـد توسـعه ي پایـدار کشـور خواهـد داشت؛ فن آوري اطلاعات و ارتباطات باید در آموزش دروس بـه ویـژه در سـال‌هـاي نخسـت آمـوزش رسمی مورد استفاده قرار بگیرد.
کاربرد فن آوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پـرورش زمینـه سـاز ایجـاد انگیـزه، یـادگیري، تجربه و نوآوري است. بنابراین کـاربرد آن در آمـوزش و پـرورش یـک ضـرورت انکـار ناپـذیر اسـت. تجارب کشورهایی چون اندونزي، آمریکا و آلمان بیانگر برنامه‌ریزي دولت این کشورها براي توسـعه و اجراي برنامـه درسـی مبتنـی بـرفـن آوري اطلاعـات و ارتباطـات اسـت. دولـت انـدونزي از سـال 2001 برنامه‌اي پنج ساله براي توسعه و اجراي فن آوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پـرورش تـدوین و طراحی کرده است و بر مبنـاي آن اسـتفاده از فـن آوري اطلاعـات و ارتباطـات بـه عنـوان ابـزاري بـراي یادگیري در برنامه درسی مراکز آموزشی، مـدارس و دانشـگاه هـا ضـروري تشـخیص داده شـده اسـت. دولت امریکا هم مهمترین سر فصل توسعه ي خـود را بـه موضـوع فـن آوري اختصـاص داده و در ایـن راستا گسترش بزرگراه هاي اطلاعاتی و ارتباطی را مهمتـرین رکـن تحقـق ایـن موضـوع دانسـته اسـت (یونســکو، 2004). دولــت آلمـان هــم بــا شــعار اینترنـت بــراي همـه، تغییــرات وســیعی را هــم از بعـد زیرساخت هاي مخابراتی و هم از بعد فرهنگ سازي عمـومی آغـاز کـرده اسـت و یکـی از اهـداف ایـن کشور اتصال مدارس به اینترنـت تـا پایـان سـال 2002 مـیلادي بـوده اسـت. همـین طـور دولـت فرانسـه، سنگاپور و کشورهاي حوزه خلیج فارس برنامه هاي بلند مدتی را براي دستیابی به فن آوري اطلاعات بـا سرمایه گذاري عظیم آغاز کردند که نمونه اي از آن پروژه شهر الکترونیکی دبی است. بنابراین موضـوع فن آوري اطلاعات و حرکت به سمت تحقق آن ضرورتی اجتناب ناپذیر و اصلی ترین راهبـرد توسـعه ي کشورها خواهد بود. کشور ایران در زمینه توسعه ي اطلاعاتی فاصله زیـادي بـا کشـورهاي توسـعه یافتـه داشته و حتی در قیاس با برخی کشورهاي در حال توسـعه نیـز حـائز رتبـه پـایین‌تـري مـی باشـد مقایسـه شاخص‌هاي رشد و پتانسیل فن آوري اطلاعات در میان کشورهاي مختلف بیانگر است که ایران پـس از کشورهایی چون کلمبیا، ونزوئلا، ترکیه و تایلند قرار دارد. نکته هشـدار دهنـده در ایـن میـان شـکاف فاحش میان ایران و کشورهاي گروه هشت به لحاظ سطح فن آوري و میـزان حضـور در شـبکه اینترنـت است. فن آوري اطلاعات و ارتباطات در سال هاي اخیر نقش و اهمیت ویـژه‌اي در آمـوزش و پـرورش یافته است زیرا اساس مزیت رقابتی در عصر حاضررا تشکیل می‌دهد (حاجی کتابی، 1381).
از دلایل کاربرد فن آوري اطلاعات و ارتباطات در آمـوزش و پـرورش کمـک بـه پیشـبرد کیفیـت آموزش می باشد که این کار از طریق افزایش انگیزه فراگیران جهت یادگیري با استفاده از نرم افزارهـاي چند رسانه اي که متن، صدا و تصاویر متحرك را ادغام می کنند، صـورت مـی پـذیرد. ایـن نـرم افزارهـا می توانند مضمونی معتبر ایجاد کنند و با دخالت دادن دانش‌آموز در فرآیند آمـوزش، موجبـات تسـهیل فراگیري مهارت‌هاي پایه و مفاهیمی که زیر بناي مهارت‌هاي فکري درجه بـالاتر و خلاقیـت هسـتند را ایجاد کنند. بیشترین کاربرد اولیه رایانه براي آمـوزش، تسـلط بـر مهـارت هـا از طریـق تقویـت و تکـرار محتواي درس به ویژه در دوره ابتدایی می باشد.
اما در ارتباط با کاربرد فن آوري اطلاعات و ارتباطات در آمـوزش ریاضـی دو سـؤال عمـده وجـود دارد. اول این سؤال که چرا به دنبال بهره گیري از فن آوري اطلاعات و ارتباطات و دستاوردهاي آن در آموزش ریاضی هستیم و دوم اینکه مشکلات سر راه استفاده از ویژگـی هـاي یـک نـرم افـزار آموزشـی مناسب و موفق چیست. در پاسخ به سـؤال اول بایـد گفـت اسـتفاده از فـن آوري اطلاعـات و ارتباطـات موجب یادگیري از طریق دریافت و بازخورد سریع از رایانه میگردد و سبب مـی شـود تغییـرات اعمـال شـده بلافاصـله بـر خروجـی نمـایش داده شـده، در نمایشـگر ظـاهرو فرصـت فرضـیه سـازي و بررسـی فرضیه هاي ساخته شده براي دانش آموزان فراهم گردد، ضمن آنکه صحت پاسخ هـاي بـه دسـت آمـده براي یک مسأله توسط رایانه به راحتی آشکار و درستی فرضیه هاي سـاخته شـده توسـط دانـش آمـوزان مورد بررسی قرار خواهد گرفت. فـن آوري اطلاعـات و ارتباطـات جنبـه هـاي نهفتـه اشـکال ریاضـی را آشکار میکند و دانش آمـوزان را بـه سـمت کـاربرد صـحیح احکـام ریاضـی هـدایت مـی کنـد. رایانـه بلافاصله تغییرات را روي خروجی نمـایش داده و بـا کنـار هـم قـرار دادن نتـایج متعـدد حاصـل شـده از فن آوري اطلاعات و ارتباطات درك و کشف الگوهاي ریاضی را میسر می سازد. به طوري کـه ذهنیـت استقرایی به وجود آمده از به کارگیري فن آوري اطلاعات و ارتباطات به طور محسوسی قابـل اعتمـادتر از انـواع مشـابه خـود مـی باشـد. کـار بـا تصـاویر پویـا، بـه تصـویر کشـیدن ایـده هـا و تصـورات ذهنـی دانش آموزان جهت بررسی آنها توأم با داشتن درك درست تر و بهتر از موضـوع بـه ویـژه در ریاضـیات با کمک رایانه ها به راحتی امکان پذیر است چرا که با استفاده از ایـن روش، جمـع و تفریـق، کمتـري و بیشتري و فعالیت هاي مشابه به راحتی شبیه سازي شده و رایانه با انجام محاسبات لازم براي هر مرحله بـه حذف حاشیه غیر ضروري پرداخته و دانش آموز متوجه هدف اصلی درس می شود.
در پاسخ به سؤال دوم باید گفت فن آوري اطلاعات و ارتباطات در جامعه آموزشی کشور و در امـر تدریس از موارد فرهنگ سازي نشده است. تلفیق فن آوري اطلاعـات و ارتباطـات در برنامـه درسـی بـه ویژه درس ریاضی همواره یکی از دغدغه هاي رایج دست اندرکاران آموزشی بوده اسـت؛ چـرا کـه در بهره گیري از فن آوري اطلاعات و ارتباطات در درس ریاضی، افرادي که به تولید محتـواي آموزشـی و نرم افزارهاي کمک درسی پرداخته اند از سواد موضوعی کافی در زمینه روان شناسی تربیتی در آمـوزش ریاضی و مباحث فراشناخت بی اطلاع بوده بنابراین نرم افزارهاي تولید شده همان سـبک و سـیاق انتقـال دانش را ادامه می دهد. علاوه بر آن مدرسان ریاضی و کارشناسان مباحث تربیتی و آموزشی نیز از سـواد نرم افزاري کافی جهت طراحی بهینه نرم افزارهاي منطبق با استانداردهاي رایج بی بهره بوده اند.
شاید به جرأت بتوان گفت که به کارگیري روش فعال مبتنی بر فن آوري اطلاعـات و ارتباطـات در تدریس ریاضی، هنوز عمومیت لازم را نیافته است و رفتارگرایی و تدریس به شکل سنتی، بـه خصـوص از سوي معلمانی که به دلایل مختلف از جمله عادت کردن به شیوه ي امتحان شـده ي گذشـته، تـرس از ریسک در تدریس، مشکلات کمبـود وقـت و تـرجیح معلـم محـوري و روش سـخنرانی بـر روش فعـال
تدریس، کمبود وسایل و نرم افزارهاي لازم و مفید و نداشـتن اسـتانداردهاي لازم، هنـوز رایـج اسـت. از طرفی تولید نرم افزارهاي آموزشـی ریاضـیات از سـوي شـرکت هـاي نـرم افـزاري و گـروه هـاي بـدون صـلاحیت در اکثــرمــوارد مــروج روش هــاي ســنتی تــدریس هســتند. در حــالی کــه تولیــد کننــدگان نرم افزارهاي آموزشی باید علاوه بر دارا بودن سواد موضوعی ریاضـی از سـواد و مهـارت لازم در زمینـه تلفیق این دو نیز بهره‌مند باشند (سراج، 1383).
2-13- دلایل استفاده از چند رسانه ای در آموزش
«چری » می گوید که دوازده دلیل برای استفاده از پروژه های چند رسانه ای در کلاس درس وجود دارد که عبارتند از:
1. انگیزه دانش آموزان را برای مشارکت در فعالیت ها را افزایش می دهد.
2. همه مهارت های زبانی مانند خواندن، نوشتن ، گوش دادن و صحبت کردن را ترکیب می کند .
3. مهارت های همکاری را در بین دانش آموزان به وجود می آورد.
4. دلایل واقعی برای خواندن، نوشتن و اصلاح ارتباط به دست می‌‌دهد .
5. مخاطبان بیشتری را در مقایسه با معلم و کلاس درس، برای دانش آموزان فراهم می آورد.
6. دانش آموزان را وادار می سازد که منابع را تجزیه و تحلیل و با روش های جدید تفکر کنند.
7. به معلمان کمک می کند برای دانش آموزان و درس ها با روش های تازه‌ای بیندیشند.
8. این پروژه ها به تفکر در سطح بالاتر و مهارت های حل مسئله نیاز دارند. تفکر غیر خطی را توسعه می بخشند و به دانش آموزان واگرا فرصت درخشش در کلاس می دهند.
9. نقش معلمان را از سخنران کلاس درس به نقش تسهیل کننده یادگیری تغییر می دهد و کلاس‌های درس دانش آموز محور به وجود می آورد.
10. سواد دانش آموزان را افزایش می دهد و آن ها را برای مهارت های ارتباطی فنآوری محور، که محیط کار امروز و فردا مورد نیاز است،آماده می سازد.
11. به معلمان امکان می دهد سبک های متفاوت یادگیری و تفکر را در کلاس بشناسد.
12. مجموعه ای از منابع و روش ها را، که دانش آموزان از طریق آن ها به بهترین نحو یاد می گیرند ، به کار بگیرند (عطاران و همکاران،137:1383).
2-14- نرم افزار های آموزشی
امروزه، رايانه براي استفاده در منزل يا در مدرسه به منظور دستیابي به اهداف آموزشي و يا سرگرمي و تفريح در دسترس است. نرم افزار زماني مناسب است كه در ساختار محتوايي آن، تركیبي درست و موفقیت آمیز آموزش و سرگرمي باشد.معلمان مي‌كوشند راه‌هاي گوناگون و مناسب براي ارائه مطالب درسي به فراگیرندگان پیدا كنند در اين مورد، روشهاي مبتني بر رايانه از جمله شیوه‌هاي مناسب هستند و فراگیرندگان مي توانند از فناوري تعاملي با روش هاي گوناگون استفاده كنند. اين امر سبب خلاقیت و درگیر شدن بیشتر آنان در فعالیت هاي آموزشي مي شود.
قابلیت و توانايي نرم افزار در آموزش رايانه اي براي معلمان داراي اهمیت خاص است برخي از معیارهاي رايج نرم افزارهاي آموزشي رايانه عبارتند از:
– كیفیت پیش‌زمینه
– پوشش‌دهي تمام مطالب مرتبط
– استفاده از زمان مناسب
– استفاده از وسايل ديداري
– حرف هاي گوناگون تعامل
هدف از ارائه معیار براي انتخاب نرم افزارهاي آموزشي رايانه اي، توسعه و بسط اطلاعات و روش هاي گوناگون در زمان به كارگیري بسته نرم افزاري آموزش رايانه اي در محیط يادگیري است (شعبانی، 1386: ص 142).
– چند رسانه ای چیست؟
به بیان ساده می توان این گونه تعریف نمود: چند قالب رسانه جهت یک معرفی یا ارائه ( بیچمر و شوارتز 1999 ،).
و تعاریف دیگر:
در گیر شدن مجموعه ای بیش از یک رسانه در چند قالب ارتباطی. این تعریف اشاره به کاربرد مجموعه ای از رسانه ها مانند صوت، گرافیک ، انیمیشن، ویدئو، تصویر و مدل های فضایی در سیستم کامپیوتری دارد(جانسن ،2000 وادکر ،1993 ).
2-15- ضرورت طراحی نرم افزار های آموزشی(چند رسانه ای)
در دنیای کنونی فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش مهمی را در پیشرفت کشور ها از ابعاد مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایفا می کند. امروزه ارتباط و اطلاع رسانی در اولویت اول بسیاری از کشور های صنعتی و نیمه صنعتی قرار دارد. و بی توجهی نسبت به این پیشرفت‌ها باعث می شود که جامعه درگیر عقب ماندگی و برخورد انفعالی در برابر هجوم اطلاعات گردد. در دنیای امروزی انسان‌ها به دنبال روش‌هایی از اطلاع رسانی است که بتواند اطلاعات را به سرعت بازیابی و پردازش نماید، اما دراین میان تنوع شکل اطلاعات و میزان تأثیر گذاری و کارایی هریک از این روش‌ها، بشر را نیازمند چندین نوع اطلاع رسانی می‌نماید. لذا بشر نیازمند محیطی است تا رسانه های گوناگون را در کنار یکدیگر به او عرضه نماید یا به عبارتی دیگر یک پایگاه اطلاع رسانی، باید محیطی “چند رسانه ای ” باشد(عطاران ، 3:1383).
اشکال اصلی طراحی آموزشی سنتی در این است که رویکرد های اهداف، بر پایه مستقل بودن دانش و یادگیری از آموزش یادگیرندگان بنا می شود و خصوصیات فردی یادگیرندگان منظور نمی گردد. در نتیجه پیامد چنین آموزشی، عدم آزادی یادگیرنده در ابتکار عمل، خلاقیت، اکتشاف و عدم مسئولیت در قبال یادگیری است. این در حالی است که اصول طراحی پیشرفته به طراحان اجازه می دهد تا استفاده بهینه از قابلیت های غیر خطی تکنولوژی چند رسانه ای داشته باشند، که خود واکنشی بر علیه سیستم آموزشی قدیمی و سنتی است که به طور گسترده ای برتعلیم و تربیت تجویزی و از پیش تعیین شده تاکید می دارد (شاه جعفری، 34:1385)
استفاده از آموزش چند رسانه ای نشان می دهد که اینگونه آموزش ها که معمولا بیش از یکی از حواس چندگانه را در یادگیری سهیم می‌کند، تأثیر بیشتری در یادگیری دارند. تحقیقات نشان می‌دهد که یادگیرندگان فقط مقدار کمی از آنچه را که می شنوند، می توانند به خاطر بسپارند. در حالی که میزان یادگیری زمانی که توأما می‌بینند و می‌شنوند و نیز شرکت فعال دارند به مرز 75 درصد می‌رسد(آشنا،12:1381).
معلمان در گذشته تنها به دانش آموزان و درس توجه داشتند و تنها به آن دو مي پرداختند. مطالعه تاريخ آموزش و پرورش و بیشتر كتاب هاي تربیتي نشان می دهد كه غالبا ً به معلمان توصیه مي‌شد دانش‌آموز خود را دوست بدار و البته بدون اشاره به ضرورت شناخت او و روش شناختن ماهیت و روش دوست داشتن دانش‌آموزان، معلومات خود را زياد كن. منظور از معلومات زياد يا باسواد بودن عمدتاً اين بود كه معلم، حاضرجواب باشد و به همه پرسش ها فوري پاسخ دهد و از حفظ تدريس كند. لیكن معلم امروز، خود را ناگزير مي بیند كه به همان اندازه دانش آموز و درس، به خودش و موقعیت آموزشي و يادگیري يا شرايط موثر در آموزش و يادگیري نیز بپردازد و چگونگي آنها را از جمله عوامل تعیین كننده موفقیت در تدريس و يادگیري تلقي كند. به بیان ديگر، معلم معاصر، به عنوان يك مدير يا سازمان دهنده، خود را موظف مي داند كه علاوه بر خود دانش آموزان و مطالب درسي به ساير عوامل مؤثر در موفقیت تدريس و يادگیري نیز بپردازد. از معلم امروز، در همه مراحل آموزشي، نبايد انتظار داشت كه همچون گذشتگان به حصیر و تشكچه پناه ببرد و تنها حرف زدن و متكلم وحده شدن را وسیله آموزش بداند بلكه او ناگزير است از آخرين يا جديدترين فرآورده هاي آموزشي و تكنولوژي آموزشي استفاده كند.
– یادگیری مبتني بر محتواي چند رسانه اي
در مدارس هوشمند معلمان براي تدریس مطالب درسي و افزایش میزان درك دانش آموزان از مطالب ارائه شده و تشویق ایشان به فراگیري دروس از اسلایدهاي آموزشي، نرم افزار هاي آموزشي ، بازي هاي رایانه‌اي، انیمیشن و دیگر محتواي چند رسانه اي در كلاس هاي درس بهره مي برند. در كنار این سیستم ها معلمان مي توانند از نرم افزارهاي آموزش الكترونیك نیز بهره گیري نمایند و محتواي چند رسانه اي ایجاد شده را بر روي بستر اینترنت براي استفاده دانش آموزان در محیط خارج از مدرسه نیز فراهم كنند. تولید محتواي چند رسانه اي در مدارس به كمك معلمان و دانش آموزان صورت مي پذیرد و در دوره هاي زماني مشخص مرور مي شود و مورد بازبیني قرار مي گیرد. محتواي آموزشي تولید شده در مدارس هوشمند مي‌تواند از طریق پورتال هاي الكتریكي با مدارس دیگر نیز به اشتراك گذاشته شود ومعلمان مدارس مختلف ، دانش خود را با دیگران به اشتراك بگذارند.
2-16- انواع نرم افزارهای آموزشی
• وب سایت
• نرم افزارهای پایه
• نرم افزارهای آموزشی چند رسانه ای
• نرم افزارهای ساخت محتوای دروس
• نرم افزارهای کاربردی
• نرم افزارهای اتوماسیون اداری
• تجهیزات تامینی برق اضطراری
2-17- نرم افزار های بکارگیری در مدارس هوشمند
 پاور پوینت
یکی از مصادیق استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش برنامه پاور پوینت محصول شرکت مایکروسافت است که جذابیت خاصی به تدریس داده ، می توان از آن همراه اکثر روش‌های تدریس سنتی هم استفاده کرد و البته سایر نرم افزارهای بسته نرم افزارهای آفیس همچون اکسس و وورد و … نیز به نوبه خود می‌توانند در آموزش مورد استفاده قرار گیرند. اما با توجه به قابلیت هایی که پاور پوینت دارد همچون امکان استفاده از تصاویر و نمودارهای رنگی ، صدا و تصاویر متحرک و حتی فیلم ، کلاس درس از حالت یکنواختی و بی تحرکی خارج شده محیطی مفرح برای یادگیری فراهم می کند. به کمک این برنامه می توان مفاهیم ارائه شده را با نشان دادن تصاویر و نمودارهای متنوع عینی و قابل فهم کرد. در ضمن فرصت و امکان بیشتری به دانش آموزان می دهد تا به یادداشت برداری از مطالب ارائه شده بپردازند. از آنجا که استفاده از این برنامه مستلزم آشنایی معلم با این نرم افزار از سویی و تلاش او برای خلاصه کردن و تهیه اسلاید های مناسب از سوی دیگر است. به نوعی معلمان را بیشتر درگیر مسائل آموزشی کرده و به فعالیت بیشتر وا دار می دارد . معلم برای تهیه طرح درس به کمک پاور پوینت ضمن تعیین نکات اساسی دروس و انتخاب جملات مناسب و کوتاه که بیانگر اهداف آموزشی درس باشد. باید برای جذاب کردن و عینی تر کردن مطالب به دنبال یافتن تصاویر و نمودارهای مناسب برای گنجاندن در اسلاید ها باشد.
البته استفاده از این برنامه مستلزم وجود رایانه با صفحه نمایش مناسب یا ویدئو پروژگتر در کلاس است. تا دانش آموزان به خصوص در کلاس هایی با جمعیت بالا بتوانند از آن استفاده کنند. بنده برای اولین بار در مرکز تربیت معلم بنت الهدی صدر فردوس در درس روش تدریس و بررسی کتب تعلیمات اجتماعی از دانشجویان خواست بجای نوشتن طرح درس مرسوم روی کاغذ برای تهیه طرح درس و تدریس آزمایشی خود از پاور پوینت استفاده کنند. که هر چند در ابتدای ترم از مخالفت هایی از سوی برخی دانشجویان مواجه شد ولی در پایان ترم و مشاهده تدریس خود و سایر دانش آموزان همگی ابراز رضایت‌مندی داشتند ( جعفری حاجتی ، 1384 ).
 کتاب الکترونیک
کتاب الکترونیک ، متنی است به شکل الکترونیک و در فرمت دیجیتال که برای خواندن و استفاده از آن ، نیاز به سخت افزار یا نرم افزار مناسب وجود دارد. این سخت افزار یا نرم افزار توانایی نمایش محتوای متن را با کیفیت مطلوب و خوانا دارد ، به طوری که امکان استفاده و مشاهده متن یا تصاویر به راحتی فراهم باشد ( هفته نامه فرهنگی – اجتماعی – جوانان / شماره هفدهم – شنبه 17 اردیبهشت 1384 ) کتاب های الکترونیکی را می توان روی محمل های دیجیتالی نظیر « دیسک فشرده » ، « دیسک فشرده دیجیتالی » ، شبکه جهانی وب و جز آن منتشر کرد. برای مثال بسیاری از منابع مرجع نظیر دایرالمعارف بریتانیا ، دایرالمعارف آمریکانا ، فرهنگ وبستر ، فرهنگ آکسفورد و دایر المعارف های فارسی همچون دهخدا و مجموعه تفاسیر قرآن و دیوان اشعار شعرا و از این قبیل ، علاوه بر قالب چاپی ، برروی دیسک فشرده و نیز شبکه جهانی وی قابل دستیابی هستند در سال های اخیر ناشران منابع مرجع سعی کرده اند تا علاوه بر لوح فشرده انتشارات خود را از طریق شبکه جهانی وب در محیطی فراگیرتر ، ارزان تر ، و با قابلیت های چند رسانه ای در دسترس طیف وسیعی از خوانندگان قرار دهند. کتاب های الکترونیکی ، با توجه به ویژگی ها، امکانات ، و کاربرد هایشان به گروه های زیر تقسیم می شوند:
1. کتاب های الکترونیکی فقط متن- در این دسته ، کتاب های الکترونیکی فقط شامل اطلاعات متنی هستند و هیچ گونه تصویر ، نمودار و جز آن را شامل نمی شوند.
2. کتاب های الکترونیکی شامل تصاویر اسکن شده.
3. کتاب های الکترونیکی با تصاویر متحرک.
4. کتاب های الکترونیکی سخنگو.
کتاب های الکترونیکی چند رسانه ای – در این دسته از کتاب های الکترونیکی یک رابطه چند رسانه ای و دو سویه میان کتاب و خواننده برقرار می شود. این دسته کاملاً با کتاب های سنتی و چاپی متفاوتند و امکانات کمکی برای جستجو و پژوهش در آنها در نظر گرفته شده است . محیط وب ، این امکان را می‌دهد تا به راحتی علاوه بر متن ، صورت ، تصویر و ویدئو نیز در کتاب های الکترونیکی اضافه کرد و امکان استفاده از صوت ، انیمیشن و ویدئو به عنوان بخشی از کتاب و اطلاعات تکمیلی به منظور تفهیم هر چه بهتر مفاهیم وجود ندارد . چنین رویکردی امروزه ، به ویژه در برخی دایره المعارف ها و فرهنگ های موجود در محیط وب دیده می شود. تلفظ صحیح کلمات ، استفاده از موسیقی ، کلام ، انیمیشن و ویدئو برای تشریح مفاهیم نوشتاری در کتاب های الکترونیکی به ویژه کتاب های کودکان از اهمیت بسزایی برخوردار است . محیط وب علاوه بر اینکه امکان افزودن اطلاعات چند رسانه ای را به قالب های مختلف می دهد ، محدودیت اشغال فضای زیادی از حافظه را ر دیسک های فشرده ندارد.
 اینترنت
گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات باعث تغییر چگونه ، چه ، چه کسی ، کجا ، چه وقت و چرایی یادگیری ها شده است. اینترنت و کلیه روش های ارتباطی بی سیم باعث از میان برداشته شدن موانع زمانی و مکانی شده است. اینترنت سبب شده است تا یادگیرنده بتواند با معلمان خود در ارتباط باشد چرا که اینترنت بستر و زیربنای ارتباطات جدید است. که از طریق اتصال میلیون ها رایانه در سراسر جهان شبکه عظیمی را ایجاد کرده است . میلیون ها صفحه حاوی مطلب متنوع با امکانات جستجو کار را برای محققین و دانشجویان و دانش آموزان راحت کرده است. اینترنت مرجعی است برای پاسخگویی به بخش اعظم نیاز‌های اطلاعاتی افراد در زمینه های مختلف علمی ، تجاری و سرگرمی و … در نظام آموزش مبتنی بر وی منابع آموزشی از طریق اینترنت و خدمات دهنده وب ارائه می شود. در این روش ارتباط با منابع آموزشی از طریق پست الکترونیکی ، تابلوهای اعلانات و عضویت در گروه های مباحثه و مانند آنها ایجاد می شود چون امکان برقراری ارتباط متقابل دانش آموزان وجود دارد . لذا مزایای روش آموزش مبتنی بر رایانه و روش سنتی نیز برخوردار است.
 پست الکترونیکی
از پست الکترونیک نیز در آموزش می توان به نحو شایسته ای سود برد. امروزه یکی از سریع ترین و ارزان ترین روش ارسال و دریافت بسته های نرم افزاری و اطلاعات است. که امکان ارتباط مستمر دانش آموزان با معلمانشان را حتی در ایام تعطیل و حتی پس از فراغت از تحصیل امکان پذیر کرده است. چه بسا دانش‌آموزان در کلاس به دلایلی از بیان برخی مطالب یا سؤالات اجتناب کنند که پست الکترونیک این فرصت را به آنان داده تا با شجاعت بیشتری به بیان نظرات وسؤالات خود بپردازد. و از آنجا که نوعی رابطه متقابل وجود دارد معلم نیز می تواند از این طریق اهداف خود را در آموزش به نحو مطلوب عنوان نموده مطالب مرتبط با موضوع با هرگونه مطلب و دستاورد جدید علمی را در حوزه تدریس از این طریق در اختیار فراگیران قرار دهد.
 گپ
یکی از امکاناتی که اینترنت در اختیار کاربران قرار داده گفتگوی همزمان و تعامل بین آنها با استفاده از دوربین ، میکروفون و رایانه است. که این امر باعث فاصله های مکانی شده و افراد خود را در کنار یکدیگرحس می کنند. از این امکان می توان در تدریس و ایجاد انجمن های علمی در سطح کشور و حتی در سطح جهان استفاده کرد و اتاق های گفتگوی علمی در زمینه های تخصصی مجالی است برای تبادل نظر و بروز خلاقیت های دانش آموزان. هرچند این گفتگوها امروزه بین کاربران اینترنت بخصوص جوانان در حوزه هایی شاید غیر علمی رایج است اما می توان این امکان را در خدمت اهداف آموزشی بخصوص در دروس جهانی قرار داد.
 همایش ویدئویی
روش آموزشی دیگری که مستلزم بکارگیری تجهیزاتی چون دوربین ، پروژکتور ، میکروفون ، بلندگو ، رایانه و مانند آنهاست. منابع آموزشی در این روش به طور مستقیم و بی درنگ اطلاعات را به فراگیران منتقل می کنند( فصلنامه کتاب 145:56).
 وبلاگ
وبلاگ‌ها یکی از معروف‌ترین ابزارهای انتشار مبتنی بر وب هستند که می‌توانند مطالب نوشته شده را در اسرع وقت در معرض استفاده همگانی در شبکه قرار دهد. هر چند از عمر این شیوه اطلاع رسانی و بیان افکار در ایران مدت زیادی نمی گذرد ولی در همین مدت کوتاه اهمیت خاصی در بین کاربران اینترنت پیدا کرده به گونه ای که ایران در سال 1383 رتبه چهارم جهان را از لحاظ تعداد وبلاگ ها به خود اختصاص داده است ( آقازاده، 1383). با توجه به مزایایی که شیوه دارد می تواند به عنوان یکی از شیوه های تعاملی ارتباط در آموزش مورد استفاده قرار داد. در اینجا به برخی کارکردهای آموزشی وبلاگ ها اشاره می شود. در خصوص وبلاگ ها نیز اینجانب به منظور تشویق دانش جویان به داشتن وب لاگ و استفاده از آن از سال قبل از نمرات آنان را از طریق وب لاگ و البته با شماره دانشجویی انجام می دهم و حتی تاکید کرده‌ام هرگونه نظر ، انتقاد و پیشنهاد و سوالی که دارند از طریق ایمیل یا وبلاگ منعکس نمایند.
 سی دی های آموزشی
امروز خوشبختانه تلاش های زیادی در راستای تولید نرم افزارهای آموزشی صورت می گیرد و شاهد عرضه انواع لوح های فشرده آموزشی در زمینه های مختلف در فروشگاه های عرضه محصولات فرهنگی هستیم . استفاده از این نرم افزار‌ها و لوح‌های فشرده حاوی فیلم‌های آموزشی می‌تواند در تفهیم بهتر مطالب مؤثر بوده یادگیری را تسهیل نماید. ارائه سی دی های آموزشی همراه برخی کتاب های آموزشی بخصوص در زمینه رایانه و نرم افزارهای مختلف کمک زیادی به درک بهتر و تمرین محتوای این کتاب ها دارد ( جعفری حاجتی ، 1384).
2-18- اثربخشی و پایداری تأثیر استفاده از چند رسانه ای بر خود تنظیمی
ورود چندرسانه اي ها و ارائة دروس به صورت الكترونيكي در آموزش و پرورش انقلابي در زمينة تدريس، عملكرد تحصيلي و روش هاي نوين مشاركت دانش آموزان ايجادكرده است. به كارگيري فناوري هاي نوين مزايايي به همراه داشته است: تلفيق فناوري اطلاعات در آموزش يادگيري خودگردان را افزايش مي دهد. استفاده از فناوري ها به فرد يادگيرنده اين امكان را مي دهد كه به جاي واكنش هاي منفعلانه در فرايند يادگيري، ابتكار عمل را به دست گرفته، با انتخاب مواد آموزشي مناسب يادگيري هدفمند و معنادار داشته باشد. محتواهاي الكترونيكي اين فرصت را براي فراگيران فراهم ميكند تا در مواردي مانند شركت در يادگيري، روش به كارگيري ابزار، زمان لازم براي يادگيري، ميزان و سطح يادگيري، محل يادگيري و فرد ياد دهنده تصميم بگيرند ( كديور، ۱۳۸۸) و به اين دلايل انگيزه بالايي براي يادگيري دارند.تحقيقات نشان داده‌اند كه يادگيري اين افراد پايداري و تداوم بيشتري دارد و در فرايند يادگيري مسئوليت پذيرترند، زيرا بر سرعت يادگيري خود كنترل و نظارت دارند و از همه مهمتر اينكه با استفاده از فناوري ها مهارت هاي لازم را براي دسترسي، پردازش اطلاعات موردنياز براي مقصود و هدف خاصي بهره مند مي شوند. با توجه به نقش فناوري هاي نوين در دنياي امروز كه توانسته است، فرصت هاي بيشتري براي تعليم و تربيت فراگير محور ايجاد كند و تاكيد را از آموزش معلم محوري به يادگيرنده محوري منتقل كند، موضوع اصلي اين است كه چگونه و با چه رويكردهايي مي توان ضمن ايجاد يادگيري پايدار و مؤثر در دانش‌آموزان، آنان را به سوي يادگيري هاي خود تنظيمي كه درآن فعاليت فرد در تعامل با امكانات و ابزارهاي تسهيل كنده تقويت و به پيشرفت تحصيلي مناسب و مطلوبي منتهي شود، كشاند. از سويي، چگونه مي توان از فناوري‌هاي نوين به شيوه اي مطلوب بهره گرفت‌؟ تلفيق فناوري در برنامه درسي يكي از رويكردهاي جديد براي تحقق اهداف بالا در آموزش است.
از آنجا كه تلفيق فناوري در برنامه درسي به امكانات گوناگوني نظير سخت افزار، نرم افزار و نيروي انساني ماهر و متخصص نياز دارد، لذا پيش از تلفيق فاوا در برنامه درسي، لازم است تحقيقات بيشتري درباره مزايا و معايب اين رسانه ها در آموزش صورت گيرد. نتايج مطالعات تطبيقي دربارة برنامه درسي نظام‌هاي آموزشي كشورهاي مختلف نشان مي دهد كه دروس رياضي به دلايل مختلف، بهترين زمينه براي تلفيق فناوري محسوب مي شوند: مهم ترين مسأ‌له وجود نرم افزارهاي وارداتي است، زيرا در ساير رشته ها، به دلايل فرهنگي ورود نرم افزار از ساير كشورها ( مشكل زبان، عدم تطابق برنامه درسي) امكان پذيرنيست، ولي در دروس رياضي مشكلات فرهنگي كمتر است ( زماني،۱۹۹۶ 2010 الف و۲۰۱۰ ب؛ ؛ و زماني و قلي‌زاده ، ۲۰۰۹؛ زماني و همكاران ۱۳۸۹). از سوي ديگر، درس رياضي در دهه‌هاي كنوني اهميت بسياري پيدا كرده است ولي تحقيقات نشان داده است كه همچنان دانش آموزان در تمام مقاطع تحصيلي از اين درس گريزانند. از جمله مشكلات موجود كه سبب افت تحصيلي در اين رشتة درسي شده، ضعف در دانش پايه رياضي دوره‌هاي ابتدايي و راهنمايي، اضطراب و بي انگيزگي در يادگيري درس رياضي، عدم آمادگي ذهني و رواني و ناآگاهي از نقش و تأثير درس رياضي در موفقيت تحصيلي دانش آموزان است (علم الهدي،۱۳۸۱).محققاني نظير:؛ كاي ، (1998) ، مونتاگو (1992) و لستر (۱۹۸۶ ) به آسيب شناسي اين پديده پرداخته اند. آنان در پي انجام مطالعاتي در اين زمينه دريافته‌ا‌ند كه لازمة موفقيت در حل مسائل رياضي، علاوه بر فهم مفاهيم رياضي، مجهز بودن به راهبردهاي شناختي و فراشناختي يا راهبردهاي خودتنظيمي است. لنينبرينك و پينتريچ (۲۰۰۲) خودكارآمدي و خودتنظيمي را از جمله عواملي مي دانند كه به فرد كمك مي كند كه سطح بالايي از عملكرد و پيشرفت را بروز دهد. اين عوامل دروني نقش تعين كننده‌اي در نگرش و اضطراب و پيشرفت تحصيلي درس رياضي دانش آموزان ايفا مي كند. شوانفلد (۲۰۰۰) معتقد است كه تفاوت ميان دانش آموزان ضعيف و قوي در درس رياضي همواره به نقص اطلاعات رياضي دانش آموزان مرتبط نيست، بلكه به چگونگي بهره گيري آنان از اين اطلاعات و كنترل مؤثر بر فرآيندهاي شناختي نيز ارتباط دارد.
2-19- پیشینه پژوهش
2-19-1- پیشینه داخل کشور
 قشمی ( 1388 ) در تحقیق خود با عنوان ” مقایسه تاثیر آموزش مبتنی بر رایانه و آموزش سنتی بر میزان یادگیری دانش آموزان کلاس های چند پایه در درس ریاضی منطقه انگوران زنجان در سال تحصیلی 88-1387 نتیجه گرفت که میزان تأثیر آموزش مبتنی بر رایانه بر دقت یادگیری ، یادداری و پیشرفت تحصیلی در گروه آزمایش بیشتر از گروه کنترل بود.
 قاسمی ( 1388) در تحقیق خود با عنوان ” استفاده از فاوا در آموزش ریاضی ” نتایج مهمی را گزارش می کند: عملکرد دانش آموزانی که با فاوا آموزش می بینند ، نسبت به عملکرد دانش‌آموزانی که به روش سنتی آموزش دیده اند ، ارتقاء یافته است و علاوه بر این ، از عزت نفس بالاتری برخوردار شده اند.
 غریبی ( 1388 ) پژوهشی با عنوان ” چند رسانه ای آموزشی بر یادگیری و یاددای مفاهیم ریاضی دانش آموزان کم توان ذهنی آموزش پذیر پایه چهارم ابتدایی شهر اراک در سال تحصیلی 89-1388 ” انجام داد و نتیجه گرفت که استفاده از چند رسانه ای های تعاملی دانش آموزان را فعال می کند و به نحو چشمگیری در یادگیری کودکان استثنایی موثر است.
 زارع زاده ( 1386 ) در پژوهشی تحت عنوان ” تأثیر استفاده از چند رسانه ای ها در آموزش بر راهبردهای خود تنظیمی و عملکرد تحیلی ” نتیجه گرفت که بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات برپیشرفت تحصیلی دانش آموزان وبرخورد کارآمدی آنها، تأثیر مثبت دارد و سبب می‌شود که دانش آموزان از مهارت های فراشناختی بهتر استفاده کنند. علاوه بر این ، نتایج مطالعات نشان داد که کاربرد آموزش مبتنی بر رایانه در دانش آموزان احساس بهتری نسبت به موفقیت در مدرسه ایجاد می کند و دانش آموزان که در مدارس فناوری محور آموزش می بینند ، نسبت به دانش آموزان مدارس عادی از عزت نفس و اعتماد به نفس بیشتری برخوردارند. و از نظر دبیران و مدیران ، این نوع مدارس از پرستیژ و جایگاه اجتماعی بالاتری در جامعه و نزد والدین برخوردارند.
 مژده آور (1385) نیز در پژوهش خود با عنوان ” تأثیر آموزش ریاضی به کمک رایانه بر نگرش و یادگیری درس ریاضی دانش آموزان دختر سال دوم ریاضی ” به این نتیجه دست یافت که استفاده از رایانه در آموزش ریاضی در مقایسه با روش تدریس سنتی موجب افزایش یادگیری دانش‌آموزان می شود، همچنین ، استفاده از رایانه در آموزش ریاضی در مقایسه با آموزش سنتی موجب افزایش نگرش مثبت در دانش آموزان نسبت به درس می شود.
 حج فروش (1383) پژوهشی تحت عنوان ” نتایج کاربرد فن آوری اطلاعات و ارتباطات در دبیرستان های شهر تهران ” انجام داد که هدف آن بررسی نقش کاربرد فن آوری اطلاعات و ارتباطات در دروس ریاضی ، فیزیک ، شیمی ، زیست شناسی و زبان انگلیسی بود. نتایج نشان داد که استفاده از فن اوری اطلاعات و ارتباطات در تعمیق محتوای آموزش و یادگیری دروس فوق نقش بسزایی دارد.
 شیخ زاده و مهر محمدی ( 1383)در مقاله ای تحت عنوان ” نرم افزار آموزش ریاضی ابتدایی براساس رویکرد سازنده گرایی و سنجش میزان اثر بخشی آن ” نتیجه گرفتند که میان نم افزارهای مزبور و پاسخگویی دانش آموزان به سوالات سطوح بالای حیطه شناختی ( تجزیه و تحلیل ، ترکیب و ارزشیابی ) تفاوت معنادار است و اینکه استفاده از این نرم افزار باعث افزایش انگیزه و مهارت حل مساله می گردد.
 حاجی کتابی ( 1381) پژوهشی تحت عنوان ” نقش فن آوری اطلاعات و ارتباطات در انگیزه یادگیری دانش آموزان ” نتیجه گرفت که استفاده از فن اوری اطلاعات و ارتباطات انگیزه یادگیری دانش آموزان را افزایش داده و فرایند یادگیری را آسان تر و خلاق تر می کند . فن آوری اطلاعات و ارتباطات تعادل جدیدی بین روش های معلم محور و دانش آموز محور برای تدوین فرایند یادگیری برقرار می کند و ابزار حمایتی در فرایند یادگیری راه حل های جدید جهت مقابله با چالش های آموزش و پرورش می باشد.
2-19-2- پیشینه در خارج کشور
 میشم و کوری (2009) در پژوهش خود با عنوان ” نقش نرم افزار های چند رسانه ای در تدریس ” نتیجه گرفتند که استفاده از چند رسانه‌ای ها نه تنها در تدریس معمولی و آموزش ویژه مثبت ارزیابی شده بلکه اذعان داشته‌اند که استفاده از فن آوری بر پی‌آمد های آتی آموزش نیز مأثر است.دانش‌آموزان ویژه 12-9 ساله در محیط چند رسانه‌ای برای ارتقای مهارت یادگیری با تاکید بر مهارت نوشتاری آموزش دیدند. نوشته های گروه آمایش پیشرفت قابل توجهی داشته است . در مصاحبه با معلم این گروه نیز معلوم شد که درگیر شدن دانش آموزان با فعالیت یادگیری و بالا رفتن انگیزه آنان باعث پیامد های مثبت شده است.
 ویپ و چارلی ( 2004 ) در بررسی موردی ” خودتنظیمی در محیط یادگیری مبتنی بر وب ” به این نتیجه رسیدند که دانش آموزان از راهبرد های خودتنظیمی متناسب با محیط استفاده کرده ، در راهبرد های خود تنظیمی مورد استفاده در محیط سنتی مانند خود بازبینی یا مشاهده‌گری تغییراتی می‌دهند.
 لندی (2002) در پژوهش خود تحت عنوان ” نقش نرم افزارهای چند رسانه‌ای در یادگیری کودکان کم توان ذهنی ” نتیجه گرفت که چند رسانه‌ای ابزاری مهم در توان بخشی دانش‌آموزان کم بیناست . او در پژوهش خود با توجه به توانایی‌های افراد کم بینا سه الگوی بازی در سه گروه سنی طراحی کرده است. این بازی‌ها را می‌توان هم به صورت انفرادی و هم بصورت گروهی انجام داد . حتی والدین هم می‌توانند در منزل از این بازی ها برای تمرین بینایی و تمرکز دید فرزندانشان بهره جویند.

 هاریسون و همکاران (2002) پژوهشی تحت عنوان ” تأثیر کاربرد فن آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش ” انجام دادند و نتیجه گرفتند که فن آوری اطلاعات و ارتباطات آموزش را عمیق تر و اثر بخش تر کرده و سبب بروز خلاقیت می گردد.
 یانگ جی ( 2002 ) پژوهشی تحت عنوان ” تأثیر فن آوری اطلاعات و ارتباطات بر چگونگی یادگیری ” انجام داد و نتیجه گرفت فن آوری اطلاعات و ارتباطات به دلیل تمرکز بر فراگیر ، یادگیری را افزایش می دهد.
 هیرو ساتو و تینی (2001 ) پژوهشی تحت عنوان ” نقش فن آوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه های یادگیری انعطاف پذیر در مدارس ” انجام داد و نتیجه گرفتند که فن آوری اطلاعات و ارتباطات می تواند منابعی برای معلمان جهت یادگیری انعطاف پذیر باشد و بر این اساس چالش اصلی دولت ها را حمایت از استراتژی های سنجش آموزش و سرمایه گذاری به ویژه در حوزه کاربرد و تقویت فن آوری اطلاعات و ارتباطات و آموزش معلمان جهت استفاده از آن در کلاس درس کشورهای در حال توسعه بیان کرده اند.
 گوس ( 2001 ) ، در تحقیق خود با عنوان ” ارتقای اکتشاف تحقیق مشارکتی در کلاس‌های ریاضی تقویت شده از طریق فناوری ، استفاده از فناوری برای تسهیل کارهای گروهی و مشارکتی ” نتیجه گرفت که فناوری اطلاعات و ارتباطات ( فاوا) به تعامل های کلاس در ، شکل جدیدی می دهد . همچنین یادگیری به کمک فاوا دانش‌آموزان را به استفاده از راهبرد‌های جدید برای انجام تکالیف درس وادار می کنند.
 کلمنتس ( 2000) . در تحقیقی با عنوان ” از تمرین ها و وظایف تا نقش پروژه ها و مسائل منحصرد به فرد رایانه برای آموزش ریاضیات نوآورانه و اتکاری” ، به بررسی نقش محتوای الکترونکی در ریاضیات پرداخته است. نتایج تحقیق وی نشان داد که فناوری های چند رسانه ای در ارائه بازخورد سریع ، بالا بردن استقلال ، اتصال کل به جزء تاکید بر فهم مساله با شبیه سازی های رایانه ای به دانش آموز در اندیشیدن به راه حل های گوناگون و پیدا کردن بهترین راه حل کمک می کند.

خلاصه و جمع‌بندی

تعلیم و تربیت پیوسته یکی از دغدغه‌های والدین و نظام آموزشی کشور بوده و هست، واژه‌ای که فرایند پیچیده را در خود جای داده و خانواده‌ها و نظام آموزشی مدام در تلاش‌اند این فرایند را با توجه به امکانات و ضروریات آن عصر، بهتر و سریعتر به سر منزل مقصود برسانند. عصر حاضر IT یا همان فناوری اطلاعات و ارتباطات است که می‌تواند کمک شایانی به این امر بنماید. امروزه استفاده فرزندان از رسانه‌ها و فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی امری اجتناب ناپذیر است.
در عصر کنونی استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات باید جای خود را در نظام تعلیم و تربیت پیدا نماید و بعنوان یک اصل مهم، در برنامه‌ریزی آموزشی و برنامه‌ریزی درسی مدارس گنجانده شود. استفاده از فناوری‌ها مزایا و فواید مهمی دارد ازجمله:
 تأثیر در برنامه‌ریزی درسی
 تحول در یادگیری
 ایجاد در انگیزه
 ایجاد نشاط
 ایجاد نظم در کلاس و کلاس‌داری
 بهبود در روش‌ها و فنون تدریس
 ایجاد همکاری و افزایش روحیه اجتماعی در دانش‌آموزان
 شکوفا شدن استعداد دانش‌آموزان
 ایجاد روحیه پژوهش
 باز خورد سریع
 کاهش اضطراب
 آموزش‌های تربیتی و اخلاقی
 آموزش احکام اسلامی و مسائل اعتقادی
ابزارهای مورد استفاده در فناوری اطلاعات در مدارس می‌توانند تخته‌های الکترونیکی، ویدئو پروژکتور، اینترنت و نرم‌افزارها باشند. علی‌رغم مزایا و فواید آموزش و یادگیری الکترونیکی، در مدارس، فناوری اطلاعات دارای موانع و چالش‌هایی نیز می‌باشد که مهمترین آنها عبارتند از :
 کمبود زیر ساخت‌های فنی و مخابراتی
 نیاز مخاطبان به سواد رایانه‌ای
 لزوم سرمایهگذاری در زمینه فناوری اطلاعات
 نبود نیروی انسانی آموزش دیده و مناسب
 نبود ارتباط چهره به چهره بین مدارس و دانش‌آموزان
 بومی نبودن محتوای آموزشی
 نبود شبکه‌ای واحد در سطح کشور، برای حمایت و پشتیبانی
در رابطه با موضوع پژوهش تحقیقات مشابه زیادی در داخل و خارج کشور صورت گرفته است که از جمله آنها می‌توان به تحقیقات قشمی(1388)، غریبی(1388)، قاسمی(1388) زارع‌زاده(1386)، مژده آور(1385) حج‌فروش(1383)، شیخ‌زاده و مهرمحمدی(1383)، و حاجی کتابی(1381) در داخل کشور اشاره کرد که هریک تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات را بر میزان یادگیری درسی دانش‌آموزان بررسی کرده و به رابطه معنادار بین این دو متغیر اشاره کرده‌اند. از جمله تحقیقات مشابه خارج از کشور می‌توان به تحقیقات مشم و کوری(2009)، ویپ و چارلی(2004)، هاریسون و همکاران(2002)، لندی(2002)، یانگ جی(2002)، هیرو ساتو و تینی(2001)، گوس(2001)، کلمنتس(2000) و اشاره کرد. گه هر یک نقش نرم‌افزارهای چند رسانه‌ای را در تدریس مهم دانسته و به این نتیجه دست یافته‌اند که چند رسانه‌ای ابزاری مهم در توانبخشی دانش‌آموزان می‌باشد. از دیگر نتایج این تحقیقات می‌توان به نقش مهم فناوری‌ها در یادگیری انعطاف پذیری معلمان اشاره کرد. به بیان دیگر تحقیقات نشان داده‌اند که فناوری اطلاعات و ارتباطات علاوه بر رشد یادگیری دانش‌آموزان باعث یادگیری معلمان نیز می‌شود.

فصل سوم
روش شناسی پژوهش

مقدمه
این فصل با شرحی بر روش انجام تحقیق آغاز می‌شود ودر ادامه به تشریح جامعه آماری تحقیق، حجم نمونه آماری و شیوه گزینش نمونه‌ها، ابزار گردآوری اطلاعات، مشخصات پرسشنامه، روایی و پایایی پرسشنامه، پرداخته و در نهایت به روشهای آماری پژوهش اشاره می‌نمائیم.
3-1- روش تحقیق
محقق باید به خوبی آگاهی داشته باشد که آنچه یافته است تا حد زیادی بستگی به نوع کاوش او برای دست یافتن به آن دارد. انتخاب روش تحقیق بستگی به هدف ما ، ماهیت موضوع پژوهش و امکانات اجرایی آن دارد. روش‌های گوناگونی در امر تحقیق به کار برده می‌شود ولی با توجه به موضوع این پژوهش از شیوه علمی استفاده به عمل آمده است ( حسن زاده ، 1387 ).
پژوهش حاضر از نظر روش توصیفی است ، زیرا پژوهش‌های توصیفی به پدیده‌هایی می‌پردازد که بصورت طبیعی رخ می‌دهند و در آن هیچ دستکاری آزمایشی صورت نمی‌گیرد.از لحاظ هدف کاربردی است چون نتایج آن می‌تواند در تدریس و بکارگیری از نرم افزارهای چند رسانه‌ای و فناوری اطلاعات و ارتباطات دبیران و دانش‌آموزان به خدمت درآید ، چرا که پژوهش کاربردی به بررسی ساخت های نظری در بافت ها و موقعیت‌های علمی و واقعی می‌پردازد و به روش می‌انجامد.
همچنین پیمایشی است ، زیرا پژوهشی است توصیفی – تبیینی که براساس انتخاب نمونه‌ای تصادفی و معرف افراد جامعه پژوهش و پاسخ آنها به یک مجموعه پرسش‌نامه ، نظر‌سنجی و یا روش‌های دیگر به مطالعه وضع موجود اعم از نگرش‌ها ، عقیده‌ها و رفتارها و به طور کلی استخراج درباره شرایط و مقوله‌هایی که افراد را معین و متمایز می‌گرداند ، می‌پردازد.
3-2- جامعه آماری
جامعه آماری به مجموعه‌ای از اشخاص ، اشیاء ، گیاهان ، مکان‌ها ، رویدادها و به طور کلی اموری اطلاق می‌شود که در یک یا چند صفت یا ویژگی مشترک باشند. علاوه بر ویژگی‌ها یا صفات‌های مشترک ، اعضای هر جامعه‌ای صفت‌ها یا ویژگی‌های غیر مشترکی هم دارند که پژوهشگر مایل به مطالعه‌ی آنها است . در فرآیند پژوهش ، باید جامعه‌ی تحقیق به روشنی تعریف و ابعاد و مشخصات آن به صورت دقیق مشخص گردد (حسن زاده ، 1387).
جامعه آماری مورد بررسی در این پژوهش کلیه دبیران زن و مرد دبیرستان‌های شهرستان قائم‌شهر در سال تحصیلی 94-1393که تعداد آنها براساس گزارش شعبه آمار و بودجه مدیریت آموزش و پرورش شهرستان قائم‌شهر 152 نفر برحسب جنسیت براساس جدول ذیل مشخص گردیده است.
جدول 3-1- جامعه آماری به تفکیک جنسیت
جنسیت
شاخص زن مرد جمع
فراوانی f 67 85 152
درصدp 44 56 100

3-3- نمونه آماری
براساس جدول برگرفته از کرجسی و مورگان تعداد نمونه کافی برای جامعه ی 152 نفر با سطح اطمینان 95% و خطای نمونه گیری 5% برابر با 107 نفر (نمونه ) است که با توجه به جدول ( 3-1 ) از تعداد 107 نفر دبیران زن ومرد به عنوان حجم جامعه تعداد 47 آزمودنی از دبیران زن و 60 آزمودنی از دبیران مرد به عنوان نمونه انتخاب شده‌اند.
3-4- روش نمونه گیری
نمونه گیری به معنای برداشتن نسبتی از جامعه یا کل به عنوان معرف یا نماینده است که این نمونه باید کلیه یا اکثر ویژگی‌های جامعه آماری را داشته باشد تا بتوان نتایج حاصل از آن را به کل تعمیم داد . در یک تعریف دیگر می‌توان گفت نمونه گیری عبارت است از انتخاب نسبتی از کل جامعه‌ی تعریف شده براساس اصول وقواعد خاص و یا انتخاب افراد به روش‌های نظام مند ( حسن زاده ، 1382 ) .
زمانیکه ساختار جامعه پژوهش ناهمگون بوده و بتوان درون جامعه قشرها ، طبقه‌ها یا گروه‌های گوناگون اما با درصدهای جمعیتی متناوب مشخص کرد ، می‌توان از نمونه گیری تصادفی – طبقه‌ای متناسب با حجم استفاده کرد(همان منبع ).
از آنجا که نمونه این پژوهش از میان دبیران زن و مرد دبیرستان‌های شهرستان قائم شهر می‌باشد ، بنابراین شیوه نمونه‌گیری تصادفی – طبقه‌ای متناسب با حجم می‌باشد که سهم هر طبقه ( جنسیت ) براساس جدول 3-2 مشخص شده است.

جدول 3-2- حجم نمونه به تفکیک جنسیت
جنسیت
شاخص زن مرد جمع
فراوانی f 67 85 152
درصدp 44 56 100
nk 47 60 107
3-5- روش‌ها و ابزار جمع‌آوری اطلاعات
برای اجرا هر نوع تحقیق ، داده‌هایی جمع‌آوری می‌شود که با استفاده از آنها ، فرضیه‌ها مورد آزمون قرار می‌گیرند. برای جمع‌آوری داده‌ها ، ابزارها و شیوه‌های متعددی وجود دارد که هر کدام از آنها داده‌ها را با روش‌های مشخص از نظر کیفی وکمی توصیف کرده و برای نوع معینی از داده‌ها مناسب هستند . کار جمع‌آوری اطلاعات و آمار مورد نیاز تحقیق حاضر مشتمل بر دو بخش انجام یافت:
بخش اول : بررسی نظری و تئوریکی موضوع تحقیق و مطالعه نتایج تحقیقات مشابه انجام یافته می‌باشد . که در این بخش با استفاده از روش کتابخانه‌ای( کتاب‌ها ، مجلات علمی ، پایان نامه‌ها و شبکه اینترنت و … ) و بررسی اسناد و مدارک موجود صورت پذیرفت و اطلاعات جمع آوری شده است.
بخش دوم : گرد آوری اطلاعات مورد نیاز با بکار گیری ابزار پژوهش از نوع پرسشنامه منظم ، در قالب انجام عملیات میدانی و توزیع و تکمیل پرسشنامه‌ها میان افراد نمونه تحقیق ، انجام گرفت .
هنگامی که پژوهشگر دقیقاً می‌داند در پی چیست و چگونه باید متغیرهای خود را اندازه گیری کند. پرسشنامه ابزاری کارآمد برای گردآوری اطلاعات به شمار می‌رود. در این پژوهش برای گرد‌آوری اطلاعات و داده‌ها ازپرسش نامه محقق ساخته در قالب 30 سوال بسته و با استفاده از طیف لیکرت ( خیلی زیاد ، زیاد ، تاحدودی ، کم و خیلی کم ) استفاده شده است.

جدول 3-3- ساختار پرسشنامه
ردیف متغیر مورد سؤال تعداد گویه گویه‌های پرسشنامه نوع مقیاس
1 سرعت یادگیری 6 6-1 ترتیبی ( رتبه ای )
2 یادگیری معنادار 6 12-7 ترتیبی ( رتبه ای )
3 دقت یادگیری 6 18-13 ترتیبی ( رتبه ای )
4 علاقمندی به حل مسائل 6 24-19 ترتیبی ( رتبه ای )
5 علاقمندی به توضیح مسائل 6 30-25 ترتیبی ( رتبه ای )
3-6- قابلیت اعتماد ( پایایی ) ابزار تحقیق
پایایی یکی از ویژگی های فنی ابزار اندازه‌گیری است.مفهوم یاد شده با این امر سروکار دارد که ابزار اندازه‌گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می‌دهد. پایایی ابزار از طریق روش آلفای کرونباخ مشخص شده است . ابتدا 20 پرسشنامه به صورت تصادفی در بین افراد مورد آزمون توزیع و جمع‌آوری شد، و سپس با استفاده از نرم افزار spss 18آلفای کرونباخ برای پرسشنامه 92/0 α = بدست آمده که پرسش نامه با توجه به آلفای بدست آمده از اعتبار قابل قبولی برخوردار می‌باشند.
3-7- اعتبار ( روایی ) ابزار تحقیق
روایی اصطلاحی است که به هدفی که آزمون برای تحقق بخشیدن به آن درست شده است اشاره دارد.روایی را به صورت ” یک ارزشیابی از کفایت و مناسبت متغیرها و استفاده های نتایج سنجش ” تعریف کرده‌اند ( کاپلان و ساکوزو ، 2001). مفهوم اعتبار به این سؤال پاسخ می‌دهد که ابزار اندازه‌گیری تا چه حد خصیصه‌ی مورد نظر را می‌سنجد ، بدون آگاهی از اعتبار پرسشنامه نمی‌توان به دقت داده‌های حاصل از آن اطمینان داشت ( سرمه و دیگران ، 1387 ) .
برای بررسی روایی علمی پرسش‌نامه پژوهش حاضر ، از روایی صوری استفاده شده است و پرسشنامه مورد روایی سنجی قرار گرفته که اساتید محترم راهنما ، مشاور و متخصصان و صاحب نظران در حوزه جامعه‌شناسی و روانشناسی روایی پرسشنامه‌ها را تأیید نموده‌اند.
3-8- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها
با توجه به اینکه در این پژوهش مقیاس سنجش از نوع فاصله‌ای و رتبه‌ای بدل شده به شبه فاصله‌ای بود ، ابتدا برای توصیف نمونه – طبقه‌بندی ، تلخیص – از آماره‌های گرایش مرکزی میانگین ، میانه ، نماد و آماره‌های پراکندگی انحراف معیار و و نیز نمودارهای ستونی و جداول استفاده شده است. آنگاه برای تحلیل فرضیه‌های پژوهش اقدام گردید . با توجه به اینکه شرایط آزمون پارامتری ( توزیع نرمال بودن که از طریق نمونه گیری تصادفی و آزمون کولموگروف – اسمیرنف محقق گردید ) ، از آزمون t برای فرضیه‌های دو متغیر استفاده گردید.

فصل چهارم
تجزیه تحلیل داده‌ها

4-1- مقدمــه
در پژوهش به کمک تحلیل داده‌های گردآوری شده واقعیات و سؤالهای علمی پژوهشی را جست و جو می‌کنیم. «داده‌ها» به اطلاعات خام گردآوری شده از طریق مصاحبه، پرسشنامه یا مشاهده یا پایگاههای داده‌ها دست دوم اشاره دارد. با سازماندهی داده‌ها به طریق معین، تحلیل آنها و نتیجه‌گیری از آنجا جواب مسئله‌ای را که در جست و جویش هستیم، پیدا می‌کنیم .
در اکثر پژوهش‌های سازمانی ، دست کم، علاقمندیم بدانیم پدیده‌هایی معین با چه تواتری روی می‌دهند، میانگین نمره در یک مجموعه از اعداد چیست و میزان تغییر پذیری در این مجموعه چگونه است (یعنی، میزان گرایش یا پراکندگی از مرکز متغیرهای وابسته و مستقل). اینها با عنوان آمار توصیفی شناخته‌ شده‌اند. (آماری که پدیده‌های مورد نظر را توصیف می‌کند). ‌فراتر از این ، ممکن است بخواهیم بدانیم که چه روابطی میان متغیرها و سایر اجزاء وجود دارد. آیا تفاوتهایی میان دو یا چند گروه وجود دارد یا نه، و از این قبیل ، اینها آمار استنباطی نامیده می‌شوند.
این فصل در دو بخش ارائه شده است . بخش اول شامل یافته‌هایی است که از طریق آمار توصیفی بدست آمده است و بخش دوم یافته‌هایی را در بر می‌گیرد که از آمار استنباطی حاصل گردیده است.
در بخش آمار توصیفی برای بیان روشن‌تر یافته‌های پژوهش از جداول و نمودار استفاد گردیده است. پس از آن در بخش دوم این فصل، با استفاده از روشهای آمار استنباطی، به تجزیه و تحلیل داده‌ها پرداخته شده است.

4-2 آمار توصیفی
در هر تحقیقی نیاز به شناسایی ویژگی‌های نمونه آماری می‌باشد، بنابراین در این تحقیق نیز (جنسیت، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات و سابقه خدمت) به عنوان ویژگی‌های شخصیتی و جمعیت شناختی نمونه آماری مورد نظر در این تحقیق معرفی شده که در ابتدا در چارچوب جدول فراوانی و در ادامه در قالب نمودار به صورت درصدی مشخص می‌باشند.
– جنسیت :
جدول4-1 : توزیع و درصد فراوانی آزمودنی‌ها بر مبنای جنسیت
فراوانی درصد فراوانی فراوانی تجمعی
مرد 60 56.1 60
زن 47 43.9 107
مجموع 107 100

نمودار 4-1 : درصد فراوانی آزمودنی‌ها بر مبنای جنسیت

در جدول 4-1 توزیع فراوانی برای جنسیت آمده است در گروه مردان با تعداد 43 بیشترین فراوانی و گروه زنان با تعداد 40 نفر کمترین فراوانی را دارا می‌‌باشد. در نمودار 4-1 درصد مربوط به آزمودنی‌ها در قسمت جنسیت مشاهده شده و می‌بینیم که درصد فراوانی مردان با 51.8 بالاتر از درصد فراوانی زنان با نسبت 48.2مشخص می باشد.

– وضعیت تأهل
جدول4-2:- توزیع و درصد فراوانی مربوط به وضعیت تأهل آزمودنی‌ها
فراوانی درصد فراوانی فراوانی تجمعی
مجرد 21 19.6 21
متأهل 86 80.4 107
مجموع 107 100

نمودار 4-2 : توزیع و درصد فراوانی مربوط به وضعیت تاهل آزمودنی‌ها

در جدول4-2 توزیع فراوانی برای وضعیت تأهل آمده است با توجه به این جدول از کل نمونه 107 نفری 21 نفر مجرد 86 نفر متأهل می‌باشند . در نمودار 4-2درصد مربوط به آزمودنی‌ها با توجه به وضعیت تأهل این نکته را تداعی می‌کند که افراد متاهل با 80.4 درصد از کل آزمودنی‌ها به عنوان بیشترین و افراد مجرد با 19.6درصد کمترین فراوانی از کل آزمودنی‌ها را درگروه وضعیت تأهل دارا می‌باشند.

– سطح تحصیلات
جدول4-3 : توزیع و درصد فراوانی مربوط به سطح تحصیلات
فراوانی درصد فراوانی فراوانی تجمعی
لیسانس 72 67.3 72
فوق لیسانس 33 30.8 105
دکتری 2 1.9 107
مجموع 107 100

نمودار 4-3: توزیع و درصد فراوانی مربوط به گروه سطح تحصیلات آزمودنی ها

در جدول 4-3 توزیع فراوانی برای سطح تحصیلات آمده است با توجه به این جدول در گروه لیسانس با تعداد 72 بیشترین فراوانی و در گروه دکتری با تعداد 2 کمترین فراوانی را دارا هستیم. در نمودار‌4-3درصد مربوط به آزمودنی‌ها در قسمت سطح تحصیلات این نکته را تداعی می‌کند که گروه لیسانس با 67.3 درصد از کل آزمودنی‌ها به عنوان بیشترین و گروه دکتری با 1.9درصد کمترین فراوانی از کل آزمودنی‌ها را در گروه سطح تحصیلات دارا می‌باشد.

– سابقه تدریس
جدول4-4 : توزیع و درصد فراوانی آزمودنی‌ها بر مبنای سابقه تدریس
شاخص
سابقه کار فراوانی درصد فراوانی فراوانی تجمعی
5-1 سال 18 16.8 18
6-10 سال 21 19.6 39
11-15 سال 35 32.7 74
16-20 سال 17 15.9 91
20 سال به بالا 16 15 107
مجموع 107 100

نمودار 4-4 : توزیع و درصد فراوانی مربوط به سابقه تدریس آزمودنی‌ها

در جدول 4-4 توزیع فراوانی برای سابقه كار آمده است در گروه 11-15 سال با تعداد 35 نفر بیشترین فراوانی و گروه 20سال به بالا با تعداد 16 نفر کمترین فراوانی را دارا می‌باشد. در نمودار 4-4 درصد مربوط به آزمودنی‌ها در قسمت سابقه تدریس مشاهده شده و می‌بینیم که درصد فراوانی طبقه 11-15 سال با نسبت 32.7 بیشترین و درصد فراوانی طبقه 20 سال به بالا با نسبت 15 کمترین درصد فراوانی را از آزمودنی‌ها در گروه سابقه تدریس دارا می‌باشند.

4-3 آمار استنباطی
در ابتدا قبل از انجام هر آزمون آماری باید از نرمال یا غیر نرمال بودن داده‌ها اطلاع پیدا کنیم . با انجام آزمون کلموگروف -اسمیرنوف روی متغیر‌ها فرض نرمال بودن آنها را می‌سنجیم در این آزمون فرض صفر نرمال بودن داده‌ها است و زمانی رد می‌شود که مقدار sig کمتر از 0.05 شود. زمانی که نرمال بودن داده‌ها ثابت شد، از آزمون های t-test و فریدمن استفاده می‌کنیم . در آزمون t-test با توجه به اینکه پرسشنامه از طیف لیکرت 5 گزینه‌ای می‌باشد لذا مقدار 3 همان میانگین (مقدار متوسط) جامعه است. بنابراین همه میانگین متغیر‌ها را با عدد 3 مقایسه می‌کنیم و در صورتی که با عدد 3 اختلاف معنی‌دار داشته و بیش یا کمتر از آن باشد و یا مقدار sig کمتر از 0.05 باشد فرض صفر را رد می‌کنیم.

آزمون نرمالیته
H0 : داده‌ها توزیع نرمال دارند.
H1 : داده‌ها توزیع نرمال ندارند
جدول4-5- آزمون نرمال بودن متغیرها
سرعت یادگیری یادگیری معنادار دقت یادگیری علاقه‌مندی به حل مسائل علاقه‌مندی به توضیح مسائل یادگیری درس ریاضی
تعداد نمونه 107 107 107 107 107 107
پارامترهای نرمال میانگین 3.6526 3.3785 3.5358 3.3240 3.3411 3.4464
انحراف معیار 0.58864 0.56569 0.57143 0.47519 0.54484 0.33667
بیشترین انحراف مطلق 0.097 0.102 0.123 0.112 0.122 0.113
مثبت 0.068 0.73 0.077 0.098 0.088 0.063
منفی 0.097- 0.102- 0.123- 0.112- 0.122- 0.113-
کولموگروف اسمیرنوف 1.005 1.052 1.275 1.156 1.263 1.166
Sig 0.264 0.218 0.077 0.138 0.082 0.132

با توجه به جدول 4-5 نظر به اینکه مقدارسطح معناداری sig برای متغیرها بیشتر از سطح معناداری 0.05 شده است فرض H1 رد و فرض H0 که فرض نرمال بودن داده‌ها است پذیرفته می‌شود. پس نتیجه می‌گیریم که داده‌ها نرمال هستند.

– بررسی فرضیات پژوهش
فرضیه اصلی: نرم افزار‌های چند رسانه‌ای بر یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر است.
نرم افزار‌های چند رسانه‌ای بر یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر نیست. H0: µ≤3
نرم افزار‌های چند رسانه‌ای بر یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان سال اول دبیرستان مؤثر است.. H1: µ˃3

جدول4-6-آمار توصیفی برای یادگیری درس ریاضی
تعداد میانگین انحراف معیار خطای انحراف از میانگین
یادگیری درس ریاضی 107 3.4464 0.33667 0.03255

جدول 4-6 میانگین، انحراف معیار و انحراف از میانگین را برای مؤلفه یادگیری درس ریاضی نشان می‌دهد.
جدول4-7- آزمون تی تست برای متغیر یادگیری درس ریاضی
آزمون تی تست
t df sig اختلاف میانگین فاصله اطمینان اختلاف میانگین 95 درصدی
حد پایین حد بالا
یادگیری درس ریاضی 13.716 106 0.000 0.44642 0.3819 0.5109

با توجه به نتایج حاصل از جدول 4-7 از آنجا که سطح معناداریsig کمتر ازسطح معناداری 05/0 می‌باشد، بنابراین ، با سطح اطمینان 95 در صد فرض H0 رد می‌شود و فرض H1تایید می‌شود.و با توجه به آماره آزمون t ( 13.716 ) ، در سطح اطمینان 95 درصد نرم افزار‌های چند رسانه‌ای در یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر است.
– فرضیه‌های فرعی:

فرضیه اول: نرم افزار های چند رسانه‌ای بر افزایش سرعت یادگیری درس ریاضی دانش آموزان مؤثر است.
نرم افزار های چند رسانه‌ای بر افزایش سرعت یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر نیست. H0:µ≤3
نرم افزار های چند رسانه‌ای بر افزایش سرعت یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر است.. H1: µ˃3

جدول4-8 – آمار توصیفی برای سرعت یادگیری درس ریاضی
تعداد میانگین انحراف معیار خطای انحراف از میانگین
سرعت یادگیری درس ریاضی 107 3.6526 0.58864 0.05691

جدول 4-8 میانگین، انحراف معیار و انحراف از میانگین را برای متغیر سرعت یادگیری درس ریاضی نشان می دهد.
جدول4-9- آزمون تی تست برای سرعت یادگیری
آزمون تی تست
t df sig اختلاف میانگین فاصله اطمینان اختلاف میانگین 95 درصدی
حد پایین حد بالا
سرعت یادگیری 11.469 106 0.000 0.65265 0.5398 0.7655

با توجه به نتایج حاصل از جدول 4-9 از آنجا که سطح معناداریsig کمتر ازسطح معناداری 05/0 می‌باشد، بنابراین ، با سطح اطمینان 95 در صد فرض H0 رد می‌شود و فرض H1تایید می‌شود.و با توجه به آماره آزمون t ( 11.469 ) ، در سطح اطمینان 95 درصد نرم افزار‌های چند رسانه‌ای بر افزایش سرعت یادگیری درس ریاضی دانش آموزان مؤثر است..

فرضیه دوم: نرم افزار های چند رسانه‌ای بر یادگیری معنادار درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر است.

نرم افزار های چند رسانه‌ای بر یادگیری معنادار درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر نیست.H0: µ≤3
نرم افزار های چند رسانه‌ای بر یادگیری معنادار درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر است.H1: µ˃3

جدول4-10- آمار توصیفی برای یادگیری معنادار درس ریاضی
تعداد میانگین انحراف معیار خطای انحراف از میانگین
یادگیری معنادار درس ریاضی 107 3.3785 0.56569 0.5469

جدول 4-10 میانگین، انحراف معیار و انحراف از میانگین را برای متغیر یادگیری معنادار درس ریاضی در مدرسه نشان می دهد.
جدول4-11-آزمون تی تست برای یادگیری معنادار
آزمون تی تست
t df sig اختلاف میانگین فاصله اطمینان اختلاف میانگین 95 درصدی
حد پایین حد بالا
یادگیری معنادار 6.921 106 0.000 0.37850 0.2701 0.4869

با توجه به نتایج حاصل از جدول 4-11 از آنجا که سطح معناداریsig کمتر ازسطح معناداری 05/0 می‌باشد، بنابراین ، با سطح اطمینان 95 در صد فرض H0 رد می‌شود و فرض H1تایید می شود.و با توجه به آماره آزمون t ( 6.921 ) ، در سطح اطمینان 95 درصد نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر یادگیری معنادار درس ریاضی دانش آموزان مؤثر است.

فرضیه سوم: نرم افزار های چند رسانه ای بر دقت یادگیری درس ریاضی دانش آموزان مؤثر است.

نرم افزار‌های چند رسانه‌ای بر دقت یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر نیست. H0: µ≤3
نرم افزار‌های چند رسانه‌ای بر دقت یادگیری درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر است. H1: µ˃3

جدول4-12- آمار توصیفی برای دقت یادگیری
تعداد میانگین انحراف معیار خطای انحراف از میانگین
دقت یادگیری 107 3.5358 0.57143 0.5524
جدول 4-12 میانگین، انحراف معیار و انحراف از میانگین را برای متغیر دقت یادگیری درس ریاضی در مدرسه نشان می دهد.
جدول4-13 – آزمون تی تست برای دقت یادگیری
آزمون تی تست
t df sig اختلاف میانگین فاصله اطمینان اختلاف میانگین 95 درصدی
حد پایین حد بالا
دقت یادگیری 9.700 106 0.000 0.53583 0.4263 0.6453

با توجه به نتایج حاصل از جدول 4-13 از آنجا که سطح معناداریsig کمتر ازسطح معناداری 05/0 می‌باشد، بنابراین ، با سطح اطمینان 95 در صد فرض H0 رد می‌شود و فرض H1تایید می شود.و با توجه به آماره آزمون t ( 9.700 ) ، در سطح اطمینان 95 درصد نرم افزار های چند رسانه‌ای بر دقت یادگیری درس ریاضی دانش آموزان مؤثر است.

فرضیه چهارم: نرم افزار های چند رسانه ای بر علاقه‌مندی به حل مسائل درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر است.
نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر علاقه‌مندی به حل مسائل درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر نیست. H0: µ≤3
نرم افزارهای چند رسانه‌ای بر علاقه‌مندی به حل مسائل درس ریاضی دانش‌آموزان مؤثر است. H1: µ˃3

جدول4-14- آمار توصیفی برای علاقه مندی به حل مسائل
تعداد میانگین انحراف معیار خطای انحراف از میانگین
علاقه مندی به حل مسائل 107 3.3240 0.47519 0.4594

جدول 4-14 میانگین، انحراف معیار و انحراف از میانگین را برای متغیر علاقمندی به حل مسائل درس ریاضی در مدرسه نشان می دهد.